Најновите примери за „омекнување“ на воените злосторства извршени во 1990-тите стануваат јасни штом ќе го вклучите телевизорот, кога ќе го погледнете постојаниот сет гости во медиумите со широка покриеност во Србија,се наведува во статија на Дојче Веле на српски јазик.
Телевизијата и весникот Информер го предводат патот. Во нивните емисии често се појавуваат осудени криминалци како аналитичари, како што се Драган Васиљковиќ, поранешен водач на паравоената единица „Книнџа“, Драгослав Бокан, поранешен водач на „Белите орли“ и Воислав Шешељ, водач на Српската радикална партија. Покрај Информер, голема улога игра и телевизијата Хепи, како и таблоидните медиуми како што се Ало, Вечерње новости, Српски телеграф, Србија Данас и други, пишува ДВ.
Атмосферата на релативизирање на воените злосторства го достигнува својот врв токму на годишнините од нивното одбележување, а клучниот датум е 11 јули. Минатата година беше специфична, бидејќи со резолуцијата на Обединетите нации, 11 јули беше прогласен за Меѓународен ден на сеќавање на геноцидот во Сребреница. Во Србија, на тоа реагираа со политичка кампања. Слоганот „Србите не се геноцидна нација“ се појави на билбордите низ целата земја, иако во заклучоците на ОН не се споменува српскиот народ или колективната одговорност.
Понатаму, во статијата на ДВ како дел од серијата текстови кои ги објавува по повод триесет години од геноцидот во Сребреница, се полемизира и контекстот на студентстките протести во Србија.
Оваа година, во контекст на Сребреница, беа донесени и студенти, кои не запираат со демонстрации против владата во Србија и бараат нови избори. „Блокаторите ќе ја прогласат Србија за геноцидна, а Вучиќ храбро се бореше против усвојувањето на срамната резолуција за Сребреница во ОН“, пишуваше на насловната страница на Информер на 25 јуни 2025 година.
Одвлекување на вниманието: „Она што го правеа другите, а не ние“
На 12 јули 2024 година, Информер објави текст за злосторствата на командантот на Армијата на БиХ за Сребреница, Насер Ориќ. Во него пишува дека неговите единици „направиле голови од четири отсечени глави, а со петтата играле фудбал“. Насер Ориќ беше ослободен од сите обвиненија пред Хашкиот суд, поради недостаток на докази. Клучот, сепак, велат медиумите и експертите за јавно мислење од Србија, лежи во методот на пренасочување на вниманието според принципот „што направиле другите, а не ние“.
Известувањето на таблоидите и прорежимските весници во Србија не беше различно ниту во претходните години. Имено, во 2022 година на насловната страница на Информер пишуваше: „Откриени нови лаги за Сребреница“, во 2020 година истиот весник пишуваше за тоа како Алија Изетбеговиќ „сакал да ја жртвува Сребреница“, во 2019 година Вечерње новости пишуваше за тоа како „Германија ѝ држи лекција на Србија за геноцидот“, а Српски телеграф објави статија дека и српски жртви се погребани во Поточари, но дека надлежните органи во БиХ одбиваат да го сторат тоа. истражете.
Пресвртницата беше во 2015 година, кога тогашниот премиер на Србија, Александар Вучиќ, отиде во Поточари за да ја одбележи 20-годишнината од геноцидот, каде што се случи инцидентот. Сè беше во ред сè додека поворката со гости и странски политичари, по комеморацијата во фабриката за батерии во Поточари, не се упати кон гробиштата. Како што објавија медиумите, Вучиќ беше исвиркан со навреди, а за време на неговото повлекување од Поточари во придружба на телохранители, беа фрлани камења во негов правец. Нема официјални информации за тоа кои биле сторителите и како се случил инцидентот. Таблоидите во Србија сè уште бараат утврдување на одговорноста, нарекувајќи го настанот обид за „убиство на Александар Вучиќ“.
Пред доаѓањето на власт на Српската напредна партија во 2012 година, чии основачи беа Александар Вучиќ и Томислав Николиќ, во Србија имаше новински написи за Сребреница со поинаква интонација. Иако концептот на геноцид беше доведен во прашање дури и тогаш, во 2011 година весникот Политика го објави текстот „Сребреница – никогаш повеќе“, додека Б92 го објави текстот „Сребреница: Обележување, тага и гнев“ во 2005 година. Иако е избегнат во насловите, терминот „геноцид“ се појавува неколку пати во двата текста.
Како што вели Синиша Атлагиќ, професор од Факултетот за политички науки во Белград, обработката на пропагандата вклучува постојано повторување на одредена мантра и постојано будење на сомнеж. „Ми се чини дека во иднина, сомнежот би можел да се зголеми поради отсуството на јасни одговори на одредени прашања – поврзани со дефиницијата за геноцид и западниот поглед на југословенската криза за време на која се случи злосторството во Сребреница“.
Атлагиќ, исто така, објаснува дека „сомнежот би можел да се продлабочи поради минатогодишното гласање за резолуцијата на ОН за Сребреница, кога поголем број земји беа против резолуцијата или се воздржаа од бројот на земји што гласаа за резолуцијата“.
Во сето ова, недостатокот на разјаснување на настаните во и околу Сребреница во самата Србија игра клучна улога. Според истражувањето на „Цензоловка“, веб-страница која ја информира јавноста за прашања од значење за слободата на новинарството во Србија, во текот на јули 1995 година, во медиумите што го поддржуваа поранешниот претседател на Југославија, Слободан Милошевиќ, речиси ништо не можеше да се чуе.
На 11 јули, главната вест во српските медиуми беше пораката на Милошевиќ до списанието „Тајм“, во која тој најави „мир за шест месеци“. Цензоловка го заврши својот напис велејќи дека невладините медиуми, чија уредничка политика беше против политиката на Милошевиќ и војната, беа „резервирани и во неверица пред обемот на злосторството“. Од друга страна, тие „целосно го негираа тоа во режимот“.
Концептот на геноцид, кој времено беше создаден со цел да се квалификува досега нечуената реалност на истребувањето на еврејскиот народ во Втората светска војна, отвора бројни прашања кога се прави обид да се повлече паралела помеѓу нацистичкото злосторство и она во Сребреница – односно прашањето за утврдување на групата против која е извршено злосторството, прашањето за геноцидна намера и слично“, вели Атлагиќ.
Д. Т.
