На 26 април 2025 година, светот ја одбележува 39-годишнината од една од најстрашните технолошки катастрофи во историјата на човештвото – несреќата во Чорнобилската нуклеарна електрана. Оваа трагедија стана јасен доказ за распаднатиот советски систем, но и предупредување за целиот свет за цената на неодговорноста, прикривањето на вистината и занемарувањето на човечките животи.
Катастрофата се случи како резултат на опасен експеримент, спроведен по директна наредба од Москва, со целосно игнорирање на основните безбедносни протоколи. Циничната незаинтересираност на советските власти за човечките животи се манифестираше не само во самиот експлозивен инцидент, туку и во масовното прикривање на последиците.
Ова криминално недејствување доведе до зрачење на милиони луѓе, стотици илјади евакуирани, десетици илјади инвалидизирани, загинување на ликвидаторите и уништување на животот на огромен дел од територијата на Украина, Белорусија и Русија. Вкупно беа контаминирани над 145 илјади квадратни километри земја, а над 5 милиони луѓе беа погодени од последиците на несреќата.
Украина претрпе директни и индиректни економски загуби, кои се проценуваат на десетици милијарди американски долари. Радиоактивното загадување не ја заобиколи ниту Европа – Шведска, Норвешка, Полска, Австрија, Германија, Обединетото Кралство беа погодени од последиците.
Секоја година, на овој ден, Украина им оддава почит на оние кои со цена на сопственото здравје и живот ги санираа последиците од несреќата. Ликвидаторите, медицинските лица, пожарникарите, инженерите – тие беа штитот што спречи втора експлозија.
Особена почит заслужуваат и оние кои веќе во XXI век, во 2022 година, за време на руската инвазија, повторно се најдоа на првата линија на нуклеарната безбедност. Токму тие – вработените во Чорнобилската забранета зона – ја задржаа контролата во услови на окупација, обезбедувајќи работа на опремата, техничко одржување, обезбедување на складиштата и спречување на кражби.
Руската привремена окупација на Чорнобилската зона во февруари–март 2022 година ѝ нанесе на Украина штета од 3 милијарди гривни. 169 припадници на Националната гарда, кои го обезбедуваа објектот, беа депортирани во Белорусија и Русија, од кои 65 беа вратени.
Руската Федерација повторно го демонстрираше своето непочитување кон меѓународното право, заземајќи ја Чорнобилската, а потоа и Запорожската нуклеарна електрана – најголемата во Европа. Светот стана сведок на нуклеарен тероризам во реално време.
Запорожската електрана се користи од Русија како воена база, што претставува закана не само за Украина, туку и за целиот континент. Нападите врз територијата на електраната, замената на украинските стручњаци со неподготвен персонал, експлозиите и оштетувањето на инфраструктурата говорат за целосно отсуство на одговорност во постапките на агресорот.
На пример:
- во ноќта помеѓу 13 и 14 февруари 2025 година, дрон-камиказа „Герањ-2“ погоди заштитна конструкција на новиот саркофаг на четвртиот енергетски блок на Чорнобилската нуклеарна електрана. Беа оштетени надворешната и внатрешната обвивка на објектот, како и опремата на главната кранска единица;
- во март 2025 година, на Запорожската нуклеарна електрана се случија експлозии, при што беше оштетен резервоар со дизел гориво за итна енергетска поддршка.
Актуелниот режим во Москва дејствува во најлошите традиции на СССР – дезинформација, негирање на фактите, прогон на вистината. Она што некогаш беше причина за катастрофа, денес повторно се случува – овој пат не поради невнимание, туку како свесна политика.
Русија ги потценува основните принципи на нуклеарната безбедност утврдени од МААЕ и продолжува да го уценува светот со заканата од нова катастрофа.
Од февруари 2022 година, еколошката штета што Русија ѝ ја нанесе на Украина надмина 85 милијарди евра: загаден воздух и водни ресурси, уништени шуми, резервати, загадена почва.
Единствениот пат кон гаранција на нуклеарна безбедност во Европа е целосното повлекување на руските сили од сите заземени нуклеарни објекти во Украина и воспоставување на украинска контрола врз нив.
Претседателот на Украина повеќепати нагласил: без обновена безбедност на Запорожската нуклеарна електрана – не може да има праведен мир.
Светот не смее само да се сеќава на Чорнобил – мора и да делува. Денешните злосторства на Руската Федерација против нуклеарната безбедност се закана не само за Украина, туку и за целото човештво.
На овој ден, да се поклониме пред оние што го дадоа својот живот за спас на другите. И да сториме сѐ што е во наша моќ за никогаш повеќе да не се повтори трагедијата на Чорнобил – ниту во Украина, ниту во која било друга земја во светот.
Амбасада на Украина
