По седум дена поминати во Украина во рамките на мисијата Медиа дијалог 2026, Мика Бојстер, новинар и претседател на Германското здружение на новинари (DJV), разговараше со ЦИВИЛ МЕДИА на аеродромот во Варшава, на 25 јули 2026 година.
Мисијата донесе новинари и медиумски претставници во Украина на средби со украински колеги, медиумски организации, јавни институции, универзитети и претставници на граѓанското општество, овозможувајќи непосреден увид во реалноста на новинарството, демократијата и секојдневниот живот во земја што ѝ се спротивставува на целосната руска агресија.
Разговорот започна со еден необичен и вознемирувачки инцидент. Набргу по влегувањето во Украина, Бојстер добил писмо од рускиот амбасадор во Германија, со барање да се огради од интервју направено од друг новинар – интервју со кое Бојстер немал никаква поврзаност.
Тој го опишува писмото како обид за психолошко заплашување: порака чија цел не е нужно да упати директна закана, туку да создаде неизвесност, да предизвика сомнеж во сопствените постапки и да ги изолира новинарите едни од други.
Во интервјуто, Бојстер говори и за динамичниот демократски живот и решителното граѓанско општество во Украина, за професионалноста и храброста на украинските новинари, како и за огромните психолошки и физички опасности во кои тие работат.
Особено вознемирувачко е сведоштвото дека ознаката PRESS, чија цел е да ги идентификува и заштити новинарите како неборбени лица, може, напротив, да ги изложи на намерно таргетирање. Таа реалност, предупредува Бојстер, отвора досега невидени професионални и етички прашања за тоа како новинарите можат да се заштитат, а истовремено да го зачуваат својот независен и цивилен статус.
ЦИВИЛ МЕДИА: Поминавме приближно седум дена во Украина. Набргу по нашето пристигнување, добивте едно прилично необично писмо. Можете ли да ни кажете што се случи?
МИКА БОЈСТЕР: Да, навистина. Кога ја преминавме границата и влеговме во Украина, отпатувавме во Луцк и се сместивме во хотелот, ги проверив моите електронски пораки.
Рускиот амбасадор во Сојузна Република Германија ми испратил писмо во својство на претседател на DJV, Германското здружение на новинари. Тој бараше да се оградам од интервју што еден колега го направил со припадници на една украинска воена единица.
Амбасадорот тврдеше дека изјавите дадени во тоа интервју претставуваат заговор за соборување на руската влада и дека јас, како претседател на здружението на новинари, треба да се оградам од него.
Јас немав никаква врска со тоа интервју. Не знаев ништо за него. Сепак, амбасадорот сугерираше дека, доколку не се оградам, би се поврзал со обид за соборување на руската влада. Отпрвин, тоа ми изгледаше речиси апсурдно.
Подоцна дознав дека уште две или три организации добиле слични писма. Јас го разбрав тоа како обид за заплашување.
Токму во моментот кога патував низ Украина, добив писмо од Руската амбасада со кое, практично, вршеа притисок врз мене да се оградам од едно новинарско интервју. Тоа ми изгледаше многу необично.
Тоа покажува како функционираат руските психолошки операции. Тие сакаат да ги заплашат луѓето. Сакаат да ги стават под притисок. Сакаат луѓето да го прават она што тие им го наложуваат.
Разговаравме за тоа и, отпрвин, ми изгледаше прилично смешно. Но, штом ќе почнете да зборувате за тоа, ви останува некаде во заднината на мислите: Што навистина сакаат да кажат? Што навистина сакаат?
А токму тоа сакаат да ве натераат да го мислите.
ЦИВИЛ МЕДИА: Дали мислите дека знаеле дека ќе поминете извесно време во Украина?
МИКА БОЈСТЕР: Разговаравме со неколку луѓе и сите сметаа дека тоа е сосема можно. Можеби знаеле. Можеби не знаеле. Едноставно, не можеме да знаеме.
Но, суштината е во тоа што сега зборуваме за тоа. Така функционираат дезинформациите и пропагандата. Почнувате да се прашувате: Дали јас сум целта? Дали не сум? Дали би можел да бидам?
Токму таа неизвесност е дел од начинот на кој тие дејствуваат.
ЦИВИЛ МЕДИА: Писмото можеби не содржи сосема експлицитна закана, но секако може да се разбере како заканувачко. Ве поврзува со обид за државен удар, што теоретски би можело да ве изложи на последици според руското законодавство. Дали и тоа е дел од методот?
МИКА БОЈСТЕР: Токму така. Знаеме дека тоа е она што го прават со новинарите.
Издвојуваат еден новинар што објавил одреден прилог или сторија. Потоа продолжуваат да го таргетираат, да вршат притисок врз него и да му се закануваат, а во исто време им велат на другите новинари да се оградат од него.
Проверуваат дали тоа функционира. Доколку не функционира, преминуваат на следната личност.
Тоа е застрашувачко и јас извлеков една поука од сето ова: МОРА ДА ОСТАНЕМЕ ОБЕДИНЕТИ.
Тие се обидуваат да нè издвојат, да нè изолираат и да нè разделат. Дури и кога имаме несогласувања со нашите колеги – а сите познаваме колеги со кои не се согласуваме – мора да застанеме заедно кога една влада напаѓа поединечен новинар.
Да застанеме заедно. Да останеме обединети, бидејќи тоа е единствениот одговор што функционира.
ЦИВИЛ МЕДИА: Да преминеме на вашата седумдневна посета на Украина. Кои се вашите најсилни впечатоци и кои се двете или трите најважни нешта што ги понесувате од оваа посета?
МИКА БОЈСТЕР: Првото нешто што сите во групата го кажавме беше колку е убава земјата и колку се впечатливи нејзините луѓе.
На површината изгледа како исклучително добро да се справуваат со ситуацијата. Подоцна разбравме дека реалноста е многу покомплицирана. Но, тоа е прекрасна земја – земја во која историската величественост и современиот модернизам постојат едно покрај друго.
Се чувствува живост. Има живот на улиците.
Видовме протести, што ни покажа дека Украина е и динамична демократија. Го видовме граѓанското општество во акција. Луѓето протестираа против одредени владини политики, но не ја доведуваа во прашање борбата на Украина или нејзиниот суверенитет. Дури и скандираа: „Донбас е Украина“.
Го критикуваа претседателот, но не бараа негова оставка. Бараа да се промени одредена политичка одлука.
Земјата е многу динамична и активна. Видовме многу ветерани и војници. Го видовме граѓанското општество во акција.
Видовме една многу горда земја. Украински знамиња имаше насекаде. Луѓето ја сакаат својата независност. Знаат за што се борат и имаат извонредна решителност.
Во исто време, се обидуваат да го извлечат најдоброто од една исклучително тешка ситуација.
ЦИВИЛ МЕДИА: Ја посетивте Украина во својство на претседател на Германското здружение на новинари. Бевте пречекани од Националниот сојуз на новинарите на Украина, а учествувавме и на извонредна средба со приближно 20 новинари, секој со важни искуства и приказни што можеше да ги сподели. Што понесовте како најважен впечаток од таа средба?
МИКА БОЈСТЕР: Сите украински новинари што ги сретнавме беа исклучително професионални. Знаат што прават. Високообразовани се и мошне современи во начинот на кој ѝ пристапуваат на својата работа. Мислам дека има многу нешта што можеме да ги научиме од нив.
Тие се многу брзи, агилни и веднаш се присутни таму каде што се случуваат настаните, а истовремено остануваат исклучително прецизни. Мора да работат на тој начин, бидејќи постојано се соочуваат со ударни вести и настани што се развиваат од минута во минута.
Тоа е нешто што можеме да го научиме од нив – понекогаш да бидеме малку поагилни. Тоа беше една од моите лични поуки.
Од средбата со новинарскиот сојуз, мојот најсилен впечаток беше дека психолошкиот притисок е огромен. Сите ни кажаа дека тој остава сериозни последици врз секојдневниот живот.
Слушнавме и потресни приказни.
Една колешка раководела со весник на линијата на фронтот, во област што била окупирана од руски војници. За време на окупацијата, врз неа бил вршен притисок да продолжи да работи на весникот. Нејзиното семејство било изложено на закани, но таа одбила да соработува. Тоа го сметам за исклучително храбро.
Дознавме и што им е потребно на новинарите за да можат да продолжат со својата работа, вклучувајќи заштитни елеци и шлемови.
Едно важно нешто што го научивме е дека заштитната опрема што ја обезбедуваат западните земји често е дизајнирана за мажи и не секогаш соодветно им одговара на жените. Постојат анатомски разлики што мора да се земат предвид.
Претходно не сум размислувал за тоа. Кога ќе се вратам во Германија, ќе го пренесам ова сознание, за помошта што ќе ја обезбедуваме во иднина навистина да им одговара на луѓето на кои им е потребна – во секоја смисла на зборот.
Научивме многу и длабоко им се восхитувам на решителноста и храброста на нашите украински колеги.
ЦИВИЛ МЕДИА: На Инстаграм издвоивте една особено вознемирувачка изјава што ја даде украински колега за време на средбата: дека ознаката PRESS понекогаш може да претставува смртна пресуда. Можете ли да објасните малку повеќе?
МИКА БОЈСТЕР: Пред сè, важно е да се разбере дека новинарите се неборбени лица.
Ние не учествуваме во војната. Ние известуваме за војната. Не сме страна во конфликтот.
Сепак, ни беше кажано дека руските војници, како што изгледа, намерно ги таргетираат новинарите и дека можеби дури добиваат и награда за убивање или обезглавување новинари што можат да бидат препознаени според ознаката PRESS.
Од очигледни причини, многу колеги затоа се плашат да ги носат тие ознаки и одлучуваат да не ги користат.
Но, тоа создава сериозен етички проблем, бидејќи од новинарите се очекува јасно да се идентификуваат и нивниот статус да биде видлив.
Разговаравме и за тоа како новинарите треба да реагираат на дронови и како можат да се заштитат од нив.
Дали новинарите смеат да користат електронски противмерки против дронови за да се заштитат? Тоа се прашања со кои нашата професија досега не морала да се соочува на ваков начин.
Ова е сосема нова реалност.
Ние сме неборбени лица и мора да направиме сè што е можно за да го заштитиме и зачуваме тој статус. Не учествуваме во воените дејства. Не се бориме во име на ниту една од страните.
Ние известуваме. Ние сме новинари. Независни сме и настојуваме да бидеме објективни во она за што известуваме.
Но, секако, сакаме и да преживееме. Мора да преживееме.
Ова се исклучително тешки дискусии. Од пресудно значење за нашата професија е да најде решенија што можат етички да се одбранат и што публиката ќе ги препознае како веродостојни и легитимни.
Последиците се огромни.
Не станува збор само за технички прашања. Станува збор за живот или смрт за колегите што известуваат од војната.
А тие не известуваат заради самите себе. Известуваат за нас – за вас, за мене и за сите.
Тие извршуваат суштински важна работа и затоа е важно да разговараме за тоа како можат да продолжат да ја вршат.
Интервјуто го водеше: Џабир Дерала
Неопходна е вашата поддршка за ЦИВИЛ.
Поддржете ги независните медиумски платформи на ЦИВИЛ во борбата против дезинформациите, национализмот, хибридните закани и авторитаризмот
Дајте го својот придонес СЕГА.
