Црногорската полиција, во соработка со Агенцијата за национална безбедност (АНБ), во петокот, 9 октомври, го приведе Михаил Звинчук, основачот и директор на руската медиумска мрежа „Рибар“ (Rybar). Според „Вијести“, акцијата била спроведена во Рисан, во заливот Бока Которска. Приведени се и неговата сопруга и соработничка Валерија Звинчук и уште три лица.
Премиерот Милојко Спајиќ го потврди приведувањето, оценувајќи дека институциите ги штитат интересите и европската иднина на земјата. Тој ја поврза акцијата со претходните предупредувања за обиди за хибридно дејствување и дестабилизација што го придружуваат приближувањето на Црна Гора кон Европската Унија.
Сомневањe за хибридно дејствување
„Вијести“, повикувајќи се на извори од безбедносниот сектор, објави дека кај приведените биле пронајдени дронови, дигитална опрема, електронски уреди и телефони. Според истите извори, службите имале информации за нивното пристигнување и го следеле престојот на групата со денови.
Наведената цел на посетата била снимање документарен материјал за најавеното усогласување на визната политика на Црна Гора со стандардите на ЕУ. Изворите на „Вијести“ тврдат дека содржината требало да ја претстави европската интеграција како политички наметнат процес со негативни последици за туризмот, економската стабилност и националните интереси.
Овие наводи се засноваат на неименувани безбедносни извори. Пронаоѓањето опрема за снимање само по себе не докажува незаконска активност.
„Рибар“, од своја страна, соопшти дека членовите на групата легално престојувале во земјата и планирале снимање во Цетињскиот манастир, за што претходно поднеле барање. Мрежата наведува дека е во контакт со руското Министерство за надворешни работи и очекува ослободување на приведените. Во проверените извештаи засега не се наведени конкретни формални кривични обвиненија.
Кој е Михаил Звинчук?
Звинчук е поранешен припадник на прес-службата на руското Министерство за одбрана и основач на „Рибар“, еден од највлијателните руски провоени канали на Телеграм. Каналот денес има повеќе од 1,5 милион следбеници и ја поддржува руската агресија врз Украина.
Европската Унија го стави Звинчук на санкциската листа во јуни 2023 година. Во образложението се наведуваат ширењето дезинформации и прокремљовска пропаганда за војната, како и неговото учество во работна група формирана од Владимир Путин за прашања поврзани со мобилизацијата.
Британската влада го идентификува како косопственик и генерален директор на „Рибар“. Според нејзината објавена проценка, мрежата е делумно координирана од руската претседателска администрација, добива средства од државната корпорација „Ростек“ и соработува со припадници на руските разузнавачки служби.
Лондон наведува дека „Рибар“, покрај воените анализи, спроведува прикриени операции за манипулирање со информации и мешање во демократски процеси. Велика Британија воведе санкции против мрежата и Звинчук во декември 2025 година, а против уште десет поврзани лица во јули 2026 година.
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Американските наводи и балканските врски
Американскиот Стејт департмент наведува дека „Рибар“ претходно бил финансиран од Евгениј Пригожин, а добива и средства од „Ростек“ за договорни работи. Според американските власти, мрежата управувала со профили што ги користеле политичките и општествените поделби во САД за промовирање руски интереси и влијание врз изборниот процес.
Програмата „Награди за правда“ нуди до 10 милиони долари за информации што би помогнале во идентификување, лоцирање или спречување странско мешање во американските избори. На актуелната страница за „Рибар“ се наведени 19 лица, меѓу кои Михаил Звинчук и неговата сопруга Валерија, означена како креативна директорка.
Звинчук претходно негираше дека тој или „Рибар“ се мешале во американските избори.
Балканските активности на мрежата се документирани и пред овој случај. „Детектор“ во ноември 2024 година објави дека агенција на Владата на Република Српска подготвувала соработка со „Рибар“ за отворање медиумска школа. Извештајот ги документира посетите и контактите на Звинчук во Бања Лука, но укажува и на непотврдени тврдења на мрежата за обемот на веќе спроведените обуки.
Регионално значење
Случајот го отвора прашањето како земјите од регионот ги препознаваат и истражуваат операциите за странско влијание што се претставуваат како медиумска продукција, анализа или обука.
За оценување на конкретната акција ќе бидат пресудни доказите и образложението на надлежните институции. Критиката на европската интеграција сама по себе не е доказ за хибридна операција. Клучното прашање е дали постоело прикриено, координирано дејствување во интерес на странска држава и дали биле прекршени законите на Црна Гора.
Љубомир Костовски
ЦИВИЛ МЕДИА
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
