Пишува: Џабир Дерала
Во време кога геополитичките линии на поделба стануваат сè поостри, а европската безбедносна архитектура се соочува со сериозни предизвици, Северна Македонија повторно влегува во фаза на внатрешни политички наративи што ја оддалечуваат од суштинските прашања. Наместо јасна стратегија и стабилна ориентација, во јавниот простор доминираат пораки што создаваат чувство на неизвесност, страв и постојана одбрана на нешто што, всушност, не е загрозено.
Во разговорот за КОНТЕКСТ, новинарот и аналитичар Зоран Иванов директно ја проблематизира оваа појава, посочувајќи дека наративот за „загрозениот идентитет“ не е одраз на реалноста, туку политичка конструкција.
„Не знам зошто премиерот е толку уплашен за својот идентитет. Треба да се погледне во огледало и да се запраша дали е Македонец или не е. Нема причина за страв – никој не може да го загрози идентитетот на еден народ“, вели Иванов, реагирајќи на изјавите и политичките пораки што во последниот период доминираат во јавниот дискурс.
Оваа оценка не е само лична критика, туку суштинско отворање на прашањето: зошто идентитетот, кој по својата природа е стабилен и неспорен, повторно станува централна политичка тема? И дали таа тема се отвора од потреба – или од интерес?
Иванов укажува дека ваквиот пристап не е нов, но денес е понагласен и пофункционален како политичка алатка. Кога политиката не нуди јасни резултати, таа се префрла на симболички теми – каде што нема конкретни одговори, но има простор за мобилизација.
Иванов нуди анализа што не се задржува на површината на дневната политика, туку ја отвора логиката зад неа. Во тој контекст, тој ја коментира посетата на премиерот Христијан Мицкоски на унгарскиот премиер Виктор Орбан во Будимпешта – потег што, на 12 дена пред клучните парламентарни избори во Унгарија, според Иванов, повеќе отвора прашања отколку што дава одговори.
„Ако беше во Брисел и донесеше некаква гаранција – тоа ќе имаше тежина. Но Орбан не може да му даде никаква гаранција,“ вели Иванов.
Оваа оценка го насочува фокусот кон суштинското прашање: каде се артикулира надворешната политика на државата – во центарот на европското одлучување или на периферијата на политички сојузи со ограничена тежина? Разговорот понатаму ја отвора темата на политичката перцепција и нејзината улога во современото владеење, како и за тоа дали и колку премиерот е во „периметарот“ на американскиот претседател Доналд Трамп.
„Мислам дека Мицкоски се гледа во периметарот на Трамп. Дали Трамп го гледа него во тој периметар – тоа е друго прашање,“ забележува Иванов.
Оваа разлика меѓу перцепцијата и реалноста е клучна. Во отсуство на јасна стратегија, политиката се сведува на создавање впечаток на значење, наместо на негово реално градење. Наместо позиционирање, се нуди проекција. Во такви услови, надворешната политика станува дел од внатрешната комуникација – средство за мобилизација, а не инструмент на државна стратегија.
Во однос на односите со Бугарија и европската интеграција, Иванов е недвосмислен: проблемите не се решаваат преку билатерални апели, туку во европската рамка.
„Местото на Мицкоски е во Брисел. Ако има проблем со Бугарија, тој треба да се решава таму, а не да се оди во Софија да бараме гаранции,“ вели тој.
Оваа позиција ја враќа дебатата таму каде што припаѓа – во институционалниот контекст на Европската Унија, а не во политичката реторика што создава чувство на постојана неизвесност.
Еден од најсилните сегменти од разговорот се однесува на наративот за „загрозениот идентитет“ – тема што сè почесто се користи во јавниот дискурс. Иванов со право иронизира кога го поставува реторичкото прашање за стравот на премиерот за националниот идентитет. Оваа забелешка ја разоткрива суштината на проблемот: политиката создава стравови кои потоа самата ги третира како реални закани.
„Тоа е вештачки наметнато прашање,“ констатира Иванов.
Кога стравот станува централна политичка алатка, рационалната дебата се повлекува, а општеството се мобилизира врз основа на емоции наместо аргументи.
Во втората половина од разговорот, вниманието се префрла кон реакциите на опозицијата, особено на СДСМ и неговиот лидер Венко Филипче. Неговите последни јавни настапи се карактеризираат со јасна, остра и недвосмислено проевропска позиција, директно спротивставена на политиката на одложување и релативизација.
Но, суштинското прашање не е само што се кажува, туку колку тоа се слуша. Во услови на медиумска доминација, дури и најјасно артикулираната политичка позиција може да остане на маргините на јавниот простор. Проблемот не е само во политичката конкуренција, туку и во условите во кои таа се одвива. Во тој контекст, Иванов нуди остра оценка.
„Проблемот не е само плурализмот – проблемот е неновинарството. Дел од програмите се практично политички кампањи, креирани во партиски штабови,“ оценува Иванов.
Оваа дијагноза ја објаснува асиметријата во јавниот дискурс. Кога медиумскиот простор е структурно наклонет кон власта, опозицијата – без разлика на квалитетот на своите пораки – се соочува со ограничена видливост.
Разговорот ја отвора и темата на јавните интелектуалци, чија улога во вакви услови станува особено значајна.
„Катастрофа е со македонската интелигенција… молчат,“ вели Иванов.
Оваа тишина не е неутрална. Таа придонесува кон дополнително стеснување на просторот за критичка мисла и јавна дебата, оставајќи ја политичката сцена на доминација на наративи наместо аргументи.
Разговорот со Зоран Иванов јасно покажува дека политичката реалност во Северна Македонија не е само резултат на настани, туку и на начинот на кој тие се претставуваат и интерпретираат. Во таков контекст, појавата на појасен и поодлучен проевропски став – како оној на СДСМ и Венко Филипче – е важен сигнал, но недоволен. Партиските ставови се само еден дел од големата слика. Без медиумски и општествен простор во кој тие ставови ќе станат видливи и влијателни, нивниот ефект останува ограничен.
Затоа, прашањето не е само која политика ќе преовладее, туку и кои услови ќе ѝ овозможат да биде слушната. Бидејќи, како што се констатира во КОНТЕКСТ, проблемот не е во недостатокот на ставови, туку во контролата врз просторот во кој тие се артикулираат.
И токму таму се одлучува иднината.
