Ален Мухиќ е едно од многуте деца родени по силување за време на војната во Босна и Херцеговина. Тој неодамна напиша мемоари за „молчењето што трае предолго“, а за неговата приказна пишува Балканинсајт.
„Ја носев оваа книга во себе 30 години“, вели Ален Мухиќ.
Неговата мајка била Бошњачка која била силувана од српски војник за време на војната во Фоча. Ален бил оставен во болница по неговото раѓање во 1993 година.
Домарот Мухарем Мухиќ, кој работел во болницата во Горажде, ја посвоил Алена и заедно со неговата сопруга Авија, го одгледале како член на семејството Мухиќ.
Сега, по децении стигматизација, Ален ги објави своите први мемоари, „Јас сум Ален“.
Оваа година се одбележува 30-годишнината од крајот на војната во БиХ (1992-95), за време на која, според проценките, помеѓу 20.000 и 30.000 жени биле жртви на сексуално насилство.
Во Фоча, град на брегот на реката Дрина, бошњачките жени биле заробени и притворени од српски војници, меѓу кои биле и озлогласените „викенд воини“ од Црна Гора. Овие жени биле систематски силувани и мачени, првенствено во летото 1992 година. Меѓу нив е и биолошката мајка на Ален.
Во изминатите 30 години, Мухиќ активно се залагаше за поголема видливост и еднакви права за децата кои, како и тој, се родени како резултат на силување во војна. Тој е член на Здружението „Заборавени деца од војната“, кое има за цел да обезбеди правно и општествено признание, како и почит, за децата родени од насилство во војна.
Неговите мемоари, „Јас сум Ален“, се првата автобиографија напишана од едно од овие деца.
„Оваа книга не е само за мене – ова е книга за тишината што траела предолго и гласот што одлучил повеќе да не молчи“, изјави тој интервју за БИРН.
Прекин на молкот
Ален имал десет години кога открил дека неговите родители не се негови вистински биолошки родители. Имено, по една тепачка на училишното игралиште, еден од учениците го нарекол посвоено „четничко копиле“. „Како дете, не го разбирав сопственото потекло, но чувствував дека нешто не е исто како кај другите“, се сеќава Ален.
Неговата книга се занимава со многу теми поврзани со заборавените деца од војната во Босна и Херцеговина. „Една од главните теми е идентитетот: кој сум јас, од каде доаѓам и како да живеам како дете родено по воено силување. Тоа е товар, но и мисија“, наведува тој.
„Потоа тука е љубовта и посвојувањето: приказната за моето семејство Мухиќ, за мојот татко Мухарем и мајката Адвија, кои ме прифатија и ме сакаа како свое дете. Нивната љубов ме спаси“, нагласува Ален.
Тој објаснува дека книгата ја вклучува стигматизацијата што ја претрпеле тој и другите деца родени по силување во војна, што било уште полошо поради тешкотијата да се „живее во општество кое молчи за нас или гледа на другата страна“.
Тој, исто така, пишува за средбата со својата биолошка мајка, момент во кој „емоциите го преплавиле“, вели тој. Претходно во изјава за медиумите, тој вели дека тој и неговата биолошка мајка биле во контакт неколку месеци, но дека „прекинале затоа што не сакал да продолжи да биде траума во нејзиниот живот. И таа поминала низ многу“, истакна тој.
Неговиот биолошки татко, Радмило Вуковиќ, беше обвинет од Судот на Босна и Херцеговина во 2006 година за силување на биолошката мајка на Ален во Фоча. Првично беше прогласен за виновен, но по жалбата пресудата беше поништена во август 2008 година.
Мухиќ додава дека неговите мемоари не се само за емоционалниот конфликт што го имал со својата биолошка мајка, туку и за „мојот пат кон прифаќање и мир со себеси“.
Растењето со стигмата дека сум роден како резултат на сексуално насилство беше „долго и често болно“. „Како што растев, откривав фрагменти од вистината – некои од нив ме скршија, некои ме обликуваа“, објаснува Ален.
Му помогнаа неговото семејство и психотерапевтката Амра Делиќ, специјалист по невропсихијатрија која магистрираше на тема босански жени кои преживеале силување за време на војната.
„Созревањето дојде преку другите – преку љубовта на моите татко и мајка, преку средбите со жени кои преживеале она што го преживеала мојата биолошка мајка, преку поддршката на д-р Амра Делиќ, преку раѓањето на мојот син Рејјан. Секој од овие моменти ме обликуваше и ме доведе до точката кога станав подготвена, не само да зборувам, туку и да бидам глас.“
Приказната на Ален беше инспирација за два филма – „Момчето од воениот филм“ од Шемсудин Гегиќ од 2004 година и „Грбавица“ од Јасмила Жбаниќ од 2006 година. Иако Ален признава дека „сè вредеше нешто“, тој додава и дека „ сепак не беше доволно. Бидејќи ниту камерата ниту микрофонот не можат да го доловат она што е во твоето срце. Срцето носи нијанси што ниедна слика или тон не може да ги пренесе, само зборови, искрени, напишани од душа.“
Денес, Мухиќ не е само сопруг и татко, туку и активист за правата на сите деца во Босна и Херцеговина кои се родени како резултат на сексуално насилство. Додека организации како што е Здружението „Заборавени деца од војната“ успешно лобираа за усвојување на закони што им даваат законско признание и права на децата од војната во округот Брчко и Федерацијата на Босна и Херцеговина, Ален верува дека внатрешната борба на БиХ со ова прашање сè уште трае.
„Нашите општества ги обновија зградите, но не и душата. Меѓу оние што се турнати на маргините од историјата сме и ние – деца родени по силување во војна. Ние сме заборавените деца од војната“, нагласува тој.
„Она што би сакал да го видам е признавање и разбирање. Конечно општеството да прифати дека постоиме, дека не сме срам, туку вистина. Би сакал институциите, образованието, медиумите, како и колективната свест, да направат простор за ова прашање, не поради минатото, туку поради иднината.“
Децата на силуваните жени во Босна
Децата родени како резултат на военото злосторство силување во Босна и Херцеговина добија статус на цивилни жртви на војна речиси 30 години по завршувањето на насилството во таа земја, во 2024 година.
БиХ нема официјални податоци за тоа колку деца се родени по силување. Проценките на Здружението „Заборавени деца на војната“ велат дека има помеѓу 3.000 и 5.000 од нив. Со измените на Законот за цивилни жртви на војната на Федерацијата БиХ, децата родени по силување за време на војната за прв пат добија статус на цивилни жртви на војната.
Министерството за труд и социјална политика на Федерацијата БиХ тврди дека БиХ е првата земја во светот што ги гарантира правата на децата родени по силување за време на војната. Со овие измени, на жртвите на војната им се дава приоритет во користењето на здравствените услуги и поповолни услови за школување до 35-годишна возраст, а се наложува и приоритетно вработување и домување.
Во бројни судски случаи пред Хашкиот трибунал и босанските судови, беа утврдени случаи на силување како воено злосторство и раѓање деца по тој насилен чин.
Военото силување како посебна форма на геноцид
Во специјалниот Извештај на Комитетот за елиминација на дискриминацијата врз жените за време на војната во Босна и Херцеговина за ОН, се наведува масовно и систематско силување на не-српски жени од сите возрасти, нагласувајќи дека мнозинството биле муслиманки, како една од најсложените манифестации на агресија, политика на етничко чистење и посебна форма на геноцид.
Фотографија/ X
Според Државната комисија во Босна и Херцеговина, регистрирани се приближно 25.000 жртви. Жените биле жртви и на масовна депортација и притвор во повеќето од 200-те регистрирани логори на окупираните територии. Тие логори биле места на силувања од големи размери, принудна проституција и други злоупотреби.
Во извештајот се дадени примери за логори, ресторани и хотели каде што ваквите злоупотреби се случиле во големи размери.
Во некои случаи, откако биле силувани, жените биле убивани, исчезнале или извршиле самоубиство. Овие дејствија биле однапред смислени, внимателно организирани и замислени како акти за понижување, засрамување и деградирање на целата етничка група. Тие не биле само производи на „воената средина“. Некои акти на насилство врз интегритетот на жените се случиле пред членовите на нивните семејства, па дури и локалните заедници.
Подготви: Д. Тахири
