Премиерот Христијан Мицкоски, на прашањето за дебатата во врска со правосудниот испит, рече дека ова прашање треба да се регулира со закон и дека е подготвен и има политичка волја истиот закон да се донесе, а потоа да се испрати на мислење до Венецијанската комисија.
„Уставот е јасен и прецизен. Уставот наведува дека службен јазик на целата територија на Македонија и во меѓународна употреба е македонскиот јазик, но исто така, во согласност со она што е напишано подолу, службен јазик е и албанскиот јазик, имено етничката заедница што е 20%. Ова е Амандман 5 кој практично го заменува член 7 од Уставот.
Во дел од Амандманот 5 кој го заменува член 7 од Уставот, јасно се наведува: Комуникацијата во институциите и државните органи може да се врши и на јазикот, во овој случај на заедницата што е повеќе од 20%, откако ова ќе се потврди со закон. Значи, прво мора да го потврдиме овој процес на полагање со закон, бидејќи законот како таков не дозволува да се даде во таа форма на полагање“, рече Мицкоски, пренесе ИНА.
Мицкоски рече дека е факт дека кога се донесуваше законот за јазикот, Венецијанската комисија даде негативно мислење од страна на судската пракса.
„Но, тука, постои политичка волја од моја страна да седнам и да го регулирам ова во согласност со законот“, продолжи Мицкоски.
Мицкоски рече дека целта на оваа Влада е развој на Македонија, граѓаните да живеат подобро и да одат напред.
„Во моментов не ни требаат теми од 30-40 години. За ова велам дека е политиканство и нема никаква врска ниту со Уставот, ниту со законот, ниту со политиката“, додаде Мицкоски.
Премиерот рече дека дебатата меѓу министерот за правда Игор Филков и вицепремиерот Беким Сали е дебата и очекува таа да заврши.
Околу 385 студенти од правните факултети во Северна Македонија (Универзитетот во Тетово, Југоисточен Универзитет и Универзитетот „Мајка Тереза“) поднесоа официјална петиција за полагање на државниот испит по правни науки и на албански јазик. Испитот е предуслов за вршење на професионалните активности во правосудниот систем и досега се одржуваше исклучиво на македонски јазик.
Студентите истакнаа дека испитот треба да ја оцени правната стручност, а не способноста за користење на македонскиот јазик, и се повикаа на правата обезбедени со Законот за употреба на јазиците.
Министерството за правда, предводено од Игор Филков, ја одби иницијативата, образложувајќи дека Законот за испитот по правни науки не предвидува полагање на друг јазик освен македонскиот. Министерството посочи дека испитот служи како доказ за познавање на македонскиот јазик, кое е неопходно за вршење на професионалните функции во правосудниот систем. Според Министерството, оценката на јазичните способности може да се реализира преку други механизми, додека самиот професионален испит треба да се фокусира на правната стручност.
Изјавата на Мицкоски, откако претходно се изрази дека нема ништо против студентите Албанци да полагаат на својот јазик, доаѓа по соопштението од Министерството за правда, односно министерот Игор Филков, како одговор на изјавата на вицепремиерот Беким Сали.
Времето кога Уставот и законите се толкуваа според дневнополитички потреби, а не според нивната содржина, заврши со заминувањето на СДСМ–ДУИ од власт.
Оваа Влада нема намера да ја продолжи праксата на правен релативизам, институционален хаос и селективна примена на нормите.
Напротив, обврзани сме да воспоставиме јасни правила, правна сигурност и целосно почитување на уставниот поредок.
Токму затоа, во врска со изјавите на вицепремиерот Беким Сали за полагањето на правосудниот испит на албански јазик, чувствувам обврска јавно, јасно и недвосмислено да реагирам, во интерес на Уставот, правниот поредок и институционалната сериозност на државата, вели Филков.
Првенствено, Уставот мора да се почитува и не смее да биде предмет на слободни и дневнополитички интерпретации. Токму тоа го потенцирав и на последната средба за Реформската агенда.
Но, почитувањето на Уставот подразбира цело, системско и доследно читање на уставните и законските одредби, а не нивно селективно вадење од контекст за краткорочни политички пораки.
Го разбирам вицепремиерот Беким Сали како стоматолог, и како политичар кој допрва ја запознава материјата на европските интеграции и правосудните реформи.
Но, потенцирам, државата не функционира по принцип на лична проценка, професионален рефлекс или политички впечаток.
Одлуките не се носат по чувство, туку по Устав и закон.
Во правниот систем не постои категорија „има или нема волја“.
Постојат уставни норми, законски решенија и институционални процедури.
Се друго е опасна поедноставеност што ја поткопува правната држава и ја враќа праксата на произволност, од која за жал, Македонија скапо плати во минатото.
Имено, Министерството за правда ја разгледа петицијата поднесена од студентите во врска со полагањето на правосудниот испит на албански јазик, при што внимателно се анализирани сите релевантни уставни и законски одредби.
Законот за употреба на јазиците овозможува употреба на албанскиот јазик како службен јазик во постапките пред институциите, но неговата примена не може да се разгледува изолирано од другите системски закони што го уредуваат функционирањето на правосудството. Правосудниот испит претставува клучен предуслов за влез во судството, јавното обвинителство, адвокатурата, нотаријатот и извршувањето, при што сите овие закони експлицитно предвидуваат услов за активно познавање на македонскиот јазик.
Полагањето на правосудниот испит на македонски јазик е во директна функција на проверка на таа јазична и стручна подготвеност, имајќи предвид дека сите постапки, одлуки и службени акти во правосудниот систем примарно се водат и донесуваат на македонски јазик и кирилско писмо, согласно Уставот и законите.
Согласно член 7 од Уставот на Република Северна Македонија (Амандман VI), на целата територија на Републиката и во нејзините меѓународни односи службен јазик е македонскиот јазик и неговото кирилско писмо. Уставната одредба јасно утврдува и дека употребата на друг службен јазик е дозволена под услови и на начин утврден со Устав и закон, без притоа да се дерогира уставната позиција на македонскиот јазик како примарен службен јазик. Дополнително, Законот за правосудниот испит не содржи одредби за полагање на правосудниот испит на друг јазик освен македонскиот јазик.
Согласно член 1 став (1) од Законот за употреба на јазиците (,,Службен весник на Република Северна Македонија‘‘ бр.7/19), на целата територија во Република Северна Македонија и во нејзините меѓународни односи службен јазик е македонскиот јазик и неговото кирилско писмо.
Според став (2) од истиот член, друг јазик што го зборуваат најмалку 20% од граѓаните (албански јазик), исто така, е службен јазик и неговото писмо, согласно овој закон.
Според ставот (2) од истиот член, во согласност со правото на граѓаните да употребуваат било кој од наведените службени јазици од членот 1 став (1) и (2) од овој закон во судските, управните, извршните постапки, предистражните и истражните постапки, кривични и прекршочни постапки, парнични и вонпарнични постапки, постапка за извршување на санкции, како и другите постапки предвидени со други закони. Судовите, јавните обвинителства, како и сите други органи, тела и други институции се обврзани да овозможат користење, употреба и примена на било кој од службените јазици од членот 1 став (1) и (2) и нивните писма во тие и други постапки.
За Законот за употреба на јазиците се произнесе и Венецијанската комисија, а во момнетов до Уставниот суд се поднесени 13 иницијативи за оценување на уставноста и законитоста. Имено, според Венецијанската комисија Законот содржи повеќе нејаснотии во однос на неговото значење и опсег. Не е секогаш јасно кои одредби од Законот се однесуваат само на албанскиот јазик, кои се однесуваат и на други јазици на заедниците (турски, српски, босански, влашки, ромски итн.), и кои правни субјекти се опфатени со Законот. Оваа текстуална нејаснотија дополнително ќе ја отежни примената на Законот. Затоа, Комисијата го повикува законодавецот повторно да го разгледа Законот за јазиците и, при тоа, да ги земе предвид, во консултација со сите засегнати страни, особено следните препораки:-да се напуштат одредбите од Законот што се однесуваат на двојазичноста во судските постапки и да се преземат неопходните мерки за да се обезбеди ефективна примена на јазичните барања од Законот за јазици од 2008 година во судските постапки.
Затоа, тезата дека Министерството за правда „нема аргументи“ е неточна и политички мотивирана. Аргументите се јасни, уставни и законски. Она што недостасува во изјавите на вицепремиерот е почит кон правниот систем како целина.
На крај, дозволете ми, да упатам порака до г-динот Сали.
Почитуван колега,
Уставот не е тема за телевизиски емисии, ниту алатка за политички наративи, а правосудството не смее да биде заложник на ничија агенда.
Оваа Влада има за цел да воспостави ред по години институционален распад, да спроведе реформи, а не да произведува конфликти. Кој сака политика, нека ја води на избори, но кој носи функција во правната држава, мора да ги почитува Уставот и законите.
Се друго е притисок. И тоа нема да помине, вели Филков во својата реакција до Сали.
Во ваков контекст, најавата за законско регулирање и евентуално вклучување на Венецијанската комисија отвора простор дебатата да се префрли од политички прес-конференции во институционални процедури. Прашањето останува дали овој процес ќе донесе јасно, прецизно и трајно решение или ќе продолжи да се користи како поле за политичко позиционирање.
На крајот, суштината не е кој ќе ја добие реторичката битка, туку дали државата ќе обезбеди правна сигурност, предвидливост и доверба во системот – без селективни толкувања и без продлабочување на етничките и политичките линии на поделба. Само така правосудството може да остане столб на правната држава, а не арена на дневната политика.
Притоа, не смее да се занемари дека правата на заедниците, вклучително и правото на употреба на албанскиот јазик, произлегуваат од уставните амандмани донесени по Охридскиот рамковен договор и се понатаму разработени во законодавството; токму затоа, секое идно решение мора внимателно да ги усогласи тие уставно гарантирани права со системските закони што го уредуваат функционирањето на правосудството, обезбедувајќи и еднаквост и правна кохерентност.
Подготви: Д. Тахири
