Конфликтот меѓу САД, Израел и Иран влегува во нова, критична фаза, во која дипломатските сигнали и воените дејствија се одвиваат паралелно, но без јасна насока кон деескалација. Иако Вашингтон најави кратка пауза, ситуацијата на теренот останува исклучително напната.
Американскиот претседател Доналд Трамп донесе одлука да го одложи планираниот напад врз иранската енергетска инфраструктура за пет дена. Одлуката доаѓа по претходна закана од САД дека ќе ја „збрише“ енергетската мрежа на Иран доколку не се отвори Ормускиот Теснец до поставениот рок.
Трамп изјави дека имал „многу добри и продуктивни разговори“ со неименуван, но „високо почитуван“ ирански претставник, што, според него, отвора можност за договор. Сепак, Техеран остро ги демантира овие тврдења. Претседателот на иранскиот парламент, Мохамад Багер Галибаф, ги оцени изјавите на Трамп како „лажни вести“, обвинувајќи ги САД за манипулација со енергетските пазари.
И покрај дипломатската пауза, воените дејствија продолжуваат со несмален интензитет. Во раните утрински часови на 24 март, нов бран ирански ракети предизвика силна експлозија над Ерусалим. Израелските служби за спасување беа распоредени и во северниот дел на земјата, по извештаи за директен удар. Истовремено, израелската армија (ИДФ) изврши нови напади врз јужните предградија на Бејрут – Дахије – за првпат по неколкудневен прекин. Според израелски извори, во операцијата биле заробени двајца припадници на Хезболах, а цел била и функционер поврзан со странските операции на Иранската револуционерна гарда (ИРГЦ).
Хуманитарните последици се веќе драматични. Од почетокот на ескалацијата на 28 февруари, се проценува дека повеќе од 1.400 лица загинале во Иран, додека околу 3,2 милиони луѓе се внатрешно раселени.
Клучната точка на кризата – Ормускиот Теснец – останува фактички затворен, со сериозни последици за глобалната економија. Сателитските и поморските податоци покажуваат десетици бродови кои чекаат од двете страни на теснецот, избегнувајќи транзит низ ризичната зона.
Цените на нафтата продолжуваат да растат. Американската сурова нафта утринава се искачи за повеќе од еден долар, приближувајќи се до 90 долари за барел, по реакцијата на пазарите на иранското негирање на преговорите.
Европа веќе ги чувствува последиците. Словенија стана првата земја-членка на ЕУ која воведе рационализација на горивото, додека претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, ја оцени ситуацијата со глобалната енергија како „критична“.
Дополнителна неизвесност внесуваат и гласините за здравствената состојба на врховниот лидер Мојтаба Хамнеи, кој наводно ја презел функцијата на 8 март, но оттогаш не се појавил во јавноста. Разузнавачки извори сугерираат дека можеби е „тешко повреден или неспособен за извршување на должноста“ по претходни напади, што би можело да значи засилено влијание на тврдокорните структури во ИРГЦ врз одлуките на Техеран.
Во вакви околности, светот се наоѓа на работ меѓу дипломатска можност и понатамошна ескалација. Петдневната пауза што ја најави Вашингтон може да биде последен прозорец за деескалација – или само кратко затишје пред нов, уште поопасен бран на конфликт.
ЦМ Деск
