ЦИВИЛ Медиа започна серијал на тема – „НАТО лидерски самит 2025: Предизвици и перспективи“ во кои релевантни соговорници, експери во областа на геополитиката, безбедноста, одбраната и членството во НАТО одговараат на прашањата за предизвиците и перспективите на Алијансата во периодот по Самитот на НАТО во Хаг, зголемување на трошоците за одбрана на земјите членки на 5% од ГДП до 2035 година и единството на Алијансата во претстојниот период.
Своите ставови по овие прашања, ексклузивно за ЦИВИЛ Медиа ги сподели пратеничка на СДСМ, Славјанка Петровска, која беше министерка за одбрана во периодот 2022 – 2024 година. Таа вели дека паметна одбрана значи вложување и во економијата, индустријата и отпорноста на државата. Таа е децидна дека инвестициите се можност за вмрежување со стопанството и науката – не оптоварување за буџетот. Додава дека скептиците згрешија, а Македонија има историска шанса преку паметна стратегија да добие повеќе од секогаш.
ЦИВИЛ МЕДИА: Кои се предизвиците и перспективите на Алијансата во периодот по Самитот на НАТО во Хаг?
СЛАВЈАНКА ПЕТРОВСКА: Алијанста и понатаму се соочува со продолжената руска агресија врз Украина, за што повторно се согласија за континуирана и засилена поддршка за Украина, но и предизвиците кои ги носи развојот, а тоа се хибридните и сајбер заканите. Перспективите се дека токму преку одговор на предизвиците или заканите, Алијансата продолжува да ги зајакнува одбранбените капацитети со тоа исполнувајќи ја својата мисија за одвраќање и одбрана. Завршната декларација, прифатена од сите членки потврдува дека Алијансата продолжува посилна и пообединета да одговори на предизвиците кои ги имаме и како земји членки, но и како Алијанса. Не се остварија очекувањата или „предвидувањата“ на некои скептици кои пред неколку месеци „предвидуваа“ крај на Алијансата. Премногу е вложено во Алијанста и политички и воено за да некој може да поверува во такви сценарија. Како човек кој верува во принципите на Повелбата за основање на Алијансата, задоволна сум од усвоената Декларација и поставените приоритети.
ЦИВИЛ МЕДИА: Со кои предизвици се соочува иницијативата за зголемување на трошоците за одбрана на земјите членки на 5% од ГДП до 2035 година?
ПЕТРОВСКА: Кога ќе кажеме 5% од БДП, веднаш гледаме стотици милиони евра и веројатно некој ќе негодува и ќе помисли дека тоа е невозможно, или пак тешко за постигнување. Јас во тие 5% не гледам оптеретување на македонскиот буџет и економија, туку можност, шанса да се направи сериозно подобрување во повеќе области. Затоа што веќе одамна, кога зборуваме за одбрана не зборуваме само за воена опрема и вооружување, туку зборуваме за паметна одбрана. Тоа е концепт, стратегија чија цел е да се максимизира ефективноста на одбранбените капацитети преку градење и користење на ресурсите и да се зголеми соработката со останатите земји членки, преку заедничко развивање на капацитети. И за ова ни треба наша, национална стратегија која може да биде одлично подготвена и реализирана ако се ангажираат човечките капацитети во Армијата и Министерството за одбрана, но и се продолжи т.н коалиција или соработка со бизнис заедницата, со граѓанските организации и академската заедница, која беше воспоставена во 2022 во Министерството за одбрана и чија цел беше националните документи за одбраната да бидат создадени преку интер-секторска соработка.
Ако се има предвид она што е усвоено во завршната декларација ќе видиме дека тие 5% се всушност 3,5% за чисто воена опрема и капацитети и 1,5% за заштита на критичната инфраструктура, градење на цивилна отпорност и подготвеност, иновации и зголемување на воените индустриски капацитети.
Сега е на ред Владата, да покаже политички и демократски капацитет овие 5% инвестиции во одбраната, да ги претвори во добивка за државата.
ЦИВИЛ МЕДИА: Дали по овој самит може да се очекува поголемо единство на Алијансата во претстојниот период?
ПЕТРОВСКА: Завршната декларација, прифатена од сите членки потврдува дека Алијансата продолжува посилна и пообединета да одговори на предизвиците кои ги имаме и како земји членки, но и како Алијанса. Не се остварија очекувањата или „предвидувањата“ на некои скептици кои пред неколку месеци „предвидуваа“ крај на Алијансата. Премногу е вложено во Алијанста и политички и воено за да некој може да поверува во такви сценарија. Како човек кој верува во принципите на Повелбата за основање на Алијансата, задоволна сум од усвоената Декларација и поставените приоритети.
Дехран Муратов
