Хибридната војна напредува таму каде што владеењето е слабо, новинарството е заплашено, а граѓаните се дезориентирани. Спречувањето на нормализацијата на манипулацијата бара координирано дејствување меѓу институциите, медиумите и граѓанското општество.
Сепак, во време кога институциите се заробени или парализирани од политичко влијание, одговорноста паѓа врз граѓанското општество, независните медиуми и интелектуалците да го преземат водството за враќање на општествената доверба и демократската отпорност. Но, овој напор не може да успее изолирано — тој бара силна, одржлива и принципиелна поддршка од меѓународните и европските демократски партнери кои ја споделуваат одговорноста за одбрана на вредностите и стабилноста на континентот.
Потпирајќи се на обемната теренска работа на ЦИВИЛ и на меѓународните партнерства на Глобалната иницијатива за одбрана на демократијата (DDGI), следните стратешки препораки имаат за цел да ја зајакнат отпорноста на Северна Македонија на хибридни закани во текот на следните 6–12 месеци.
7.1. Институционален интегритет и отчетност
Институционалната отпорност започнува со интегритет. Хибридните закани ги искористуваат нејасноста, слабото владеење и поделената власт — често претворајќи ја бирократската инерција во оружје. За да се спротивстави на ова, Северна Македонија мора да ги зајакне своите системи за транспарентност, отчетност и координација. Следниве мерки истакнуваат ги итните чекори за заштита на институциите од странска пенетрација, политичко заробување и корупција:
- Создавање Механизам за координација на хибридни закани што ќе поврзува професионалци од државните институции, академијата и граѓанското општество за заедничка анализа, извештаи за рано предупредување и брз одговор.
- Барање целосна транспарентност во политичкото финансирање, лобирањето и странските донации, осигурувајќи дека каналите за финансирање и влијание поврзани со Русија и Србија се јавно проследени.
- Ревизија на стратешките сектори — медиуми, енергетика, банкарство, недвижности — за нејасни или офшор сопственички структури, вклучувајќи мрежи поврзани со „Алта банка“ и други регионални посредници.
- Воведување тестирање на интегритет и проверка на интегритетот за високи функционери и регулатори, според рамките за борба против корупција на НАТО и ЕУ.
7.2. Отпорност на информации и слобода на медиумите
Информациската отпорност е првата линија на одбрана во современата хибридна војна. Кога вистината станува оспорена, транспарентноста, образованието и професионалното новинарство го формираат јадрото на општествената заштита. Градењето медиумска средина отпорна на манипулација бара: структурни заштитни механизми, медиумска писменост и непоколеблива поддршка за слободно, независно известување.
- Промовирање на интеграција на образованието за медиумска писменост во јавното и високо образование со цел подобрување на критичкото размислување и дигиталната проникливост.
- Спроведување на транспарентност во сопственоста и финансирањето на медиумите, особено кога станува збор за политичките огласувачи или странските спонзори.
- Обезбедување целенa меѓународна донаторска поддршка за независно новинарство кое ги разоткрива мрежите на хибридно влијание и корупција, со правна и безбедносна заштита за новинарите.
- Воспоставување на меѓуплатформски систем за брзо предупредување за координирање на проверката на факти и одговорот на порастот на дезинформации околу изборите или чувствителни геополитички, регионални и национални настани.
7.3. Граѓанско општество и јавна свест
Граѓанското општество останува најадаптибилниот штит на демократијата. Во моменти кога институциите се двоумат или се заробени, граѓанските организации, едукаторите и новинарите го зачувуваат демократскиот дух. Зајакнувањето на нивниот капацитетт да препознаваат, откриваат и објаснуваат хибридни операции е критично за одржување на јавната доверба и спротивставување на поларизацијата на ниво на заедница.
- Оспособување на граѓанските организации и надзорните тела да документираат и јавно да разоткриваат актери поврзани со Русија и Србија во политиката, културата и бизнисот.
- Поддршка на локалните новинари и иницијативи во заедницата способни да препознаваат хибридна манипулација на ниво на заедницата.
- Поттикнување на платформи за граѓански дијалог кои ги премостуваат етничките и политичките поделби и се спротставуваат на поларизацијата преку инклузивна јавна дебата.
- Интегрирање на свеста за хибридните закани во програмите за граѓанско образование и лидерство, врамувајќи ги демократијата, човековите права и безбедноста како меѓусебно зависни вредности.
7.4. Регионална, меѓународна и донаторска ангажираност
Ниту една демократија не може самостојно да се соочи со хибридна војна изолирано. Регионалната координација и одржливата меѓународна поддршка се неопходни за отпорност. Со усогласување на националните напори со рамките на ЕУ и НАТО и со ангажирање на доверливи партнери и донатори, Северна Македонија може да ја претвори солидарноста во практична, долгорочна одбранбена стратегија против злонамерно влијание.
- Продлабочување на соработката со ЕУ, НАТО, ОБСЕ и демократски влади со цел усогласување со рамката на ЕУ за странско мешање и манипулација со информации (FIMI).
- Поттикнување на меѓународните донатори и европските влади да дадат приоритет на долгорочното, флексибилно и стратешко финансирање за граѓанското општество и независните медиуми, наместо краткорочни проектни циклуси кои ја ограничуваат одржливоста.
- Зајакнато преку партнерства со Глобалната иницијатива за одбрана на демократијата (DDGI) и нејзините коосновачи и партнери — вклучувајќи ги „Media Dialogue“, „Youth4Media“ и „New European People’s Forum“ (Германија), како и „Jean Monnet Association“ (Франција),„ Centro Studi Internazionali“ (Италија) и други — CIVIL е позициониран да координира мониторинг подобрен со АИ, да споделува проверени разузнавачки информации и да произведува повеќејазична содржина за борба против дезинформации низ Европа и Западниот Балкан.
- Промовирање на граѓанско-дипломатски кампањи низ Европа кои ги истакнуваат човечките, општествениот и економските трошоци од хибридната агресија – претворајќи ја свеста во практична солидарност.
ПОСЛЕДНАТА ЛИНИЈА НА ОДБРАНА: ГРАЃАНСКА ХРАБРОСТ И ДЕМОКРАТСКА ОДГОВОРНОСТ
Отпорноста започнува таму каде што институциите завршуваат, а граѓанската одговорност започнува.
Кога институциите се заробени или компромитирани, граѓанското општество и медиумите стануваат последната линија на демократска одбрана. Но, отпорноста не може да зависи единствено од нивната храброст — таа мора да биде зајакната со морална и материјална поддршка од демократските влади, институции и донатори на Европа, чиј кредибилитет се темели на одбраната на оние кои ја бранат демократијата.
Тимот за мониторинг на хибридни закани на CIVIL, заедно со Глобалната инцијатива за одбрана на демократијата и нејзините партнери, ќе продолжи да ги следи, разоткрива и да се спротивставува на злонамерното влијание — работејќи со сојузници низ цела Европа за да ја поддржи вистината, транспарентноста и солидарноста како најмоќна одбрана на континентот.
Оваа статија е дел од Серијата извештаи за рано предупредување за хибридна војна на ЦИВИЛ, продуцирани во рамките на проектот „Демократски навигатор“.
БОИШТЕ НА НАРАТИВИ: Руските хибридни операции во Северна Македонија
