САФИТ ЗЕЌИРИ
Историјата понекогаш се враќа не како повторување, туку како ехо – изменета, но препознатлива. Кон крајот на 2025 година, Европа повторно живее во сенката на големите преговори, на тивки договори и на невидливи линии што се влечат зад затворени врати. Војната во Украина, започната како неиспровоцирана агресија, се метаморфозира во долготрајна стратешка драма која ја редимензионира архитектурата на европската безбедност.
Денес, прашањата што некогаш се сметаа за песимистички или прекумерни станаа неизбежни дилеми: Дали работите се движат кон поделба на Украина? Дали се враќа логиката од 1945 година, кога големите сили цртаа мапи и ги запечатуваа судбините на народите преку ладни конференциски маси?
Одговорот, колку и да е горчлив, е дека се води кон хибриден аранжман, де факто територијална поделба и преформатирање на сферите на влијание. Реалноста на теренот е тврдоглава и безмилосна, бидејќи Русија издвои наметната фронтова линија, држејќи ги Крим, Донбас и делови од југот од кои нема намера да се откаже. Ова не е воен триумф, туку стратешки потег за купување време и легитимитет над она што е запленето.
Од друга страна, Западот сфати дека апсолутната победа за Украина стана речиси невозможна без директна конфронтација меѓу НАТО и Русија, ризик што никој не сака да го преземе пред нуклеарната закана. Така, се оформува сценариото за „замрзнат конфликт“, при што НАТО го гарантира слободниот дел од Украина, додека Русија ги држи окупираните територии – кои никој правно не ги признава, но никој не може воено да ги ослободи.
НАТО во дилемата за единството како вредност, но не како стратегија, се чини политички обединето, туку стратешки поделено. Источното крило (Полска и Балтикот) бара продолжување на војната до целосно ослободување, бидејќи добро знаат дека по Украина, тие може да бидат следни. Француско-германската оска, уморна од економските последици, рецесијата и внатрешната изборна динамика, се залага за затворање на фронтот, стабилизирање на границите и фокусирање на реконструкцијата на западна Украина. САД, под влијание на нивната внатрешна агенда и глобалните пресметки, бараат „управливо решение“, не мора да биде фер или етичко исправно. Ова е новиот компромис што се подготвува, како по секоја војна, со мир без правда, стабилност без територијален интегритет, единство без воена решителност.
Невозможно е да не се почувствува сенката на конференцијата на Јалта врз овие случувања, не затоа што Железната завеса се обновува во својата стара форма, туку затоа што се оживува циничната логика на големите сили што владеат над главите на помалите држави. Сепак, постои фундаментална разлика, што Европа повеќе не е фрагментирана како што беше во 1945 година, денес, од Балтикот до Балканот, поголемиот дел од Истокот е под капата на НАТО. Ова ја поместува „линијата на поделба“ подалеку на исток, кон Днепар, оставајќи го огромното мнозинство од континентот во рамките на западната архитектура.
„Новата Јалта“ нема да биде свечен договор, туку премолчено прифаќање на свршен чин. Се очекува Украина да се трансформира во модел сличен на Израел, држава вооружена до заби, силно поддржана од Западот и подготвена за долга, студена војна со својот агресивен сосед и биде демократска тврдина изградена врз императивот на преживување, живеејќи под постојана тензија. Ова не е победата за која сонуваа Украинците на плоштадите во Киев, ниту пак е целосен пораз на кој се надеваше Кремљ.
Ерата на вооружена несигурност повеќе не се мери со хартиени договори, туку со калибарот на оружјето каде што границите се гарантирани не со високи идеали, туку со рамнотежа на интереси. Поделбата на Украина можеби никогаш нема да биде законски прифатена, но може да биде наметната де факто. Во оваа голема шаховска игра, прашањето што останува да виси е, дали војната завршува или едноставно отвора ново, уште по нестабилно поглавје за безбедноста на нашиот континент?
Најстариот континент не се вратил во 1945 година, туку се движи кон опасен хибрид помеѓу старата историја и новата геополитичка реалност. Повеќе од очигледно е дека Европа нема да излезе од оваа криза иста следната година и понатаму.
