Милиони Турци гласаат на изборите во недела за да одлучат кој ќе управува со нивните најголеми градови, и дали претседателот Реџеп Таип Ердоган може да ја врати контролата од опозицијата.
Власта во економската и социјалната моќ во Турција, Истанбул, пред пет години ја освои обединетата опозиција со популарниот градоначалник Екрем Имамоглу, со што го уништи долгиот изборен успех на претседателот. Сега Ердоган, кој е роден во овој мегаград од 16 милиони луѓе, сака да се врати и гласањето ќе биде неизвесно, пренесува Би-би-си.
Што и да се случи во Истанбул се смета за клучен тест за тоа дали опозицијата може да претставува сериозна закана за Ердоган и неговата АК Партија на следните претседателски избори за четири години.
„Истанбул е неговиот дом. Губењето на Истанбул од опозицијата на локалните избори во 2019 година беше поразително за него“, вели Ихсан Акташ од одделот за комуникација на Универзитетот Медипол во Истанбул и претседател на Центарот за политички истражувања Генар.
Истанбул беше местото каде што порасна, продавајќи симити пред да замине во политиката во 1970-тите. Тој беше на чело на младинскиот огранок на исламистичката партија во областа Бејоглутен и се искачи низ ранговите за да стане градоначалник, премиер и на крајот претседател на Турција .
Реџеп Тајип Ердоган обезбеди трет мандат на претседателските избори минатата година, но на ова последно гласање главната опозициска партија, секуларната ЦХП, се надева дека ќе ги задржи големите градови што ги освои на драматичен начин пред пет години. Не само Истанбул, туку и главниот град Анкара и туристичкиот град Анталија. До 2019 година, владејачката АК Партија и нејзините исламистички претходници 25 години ги водеа двата најголеми града.
Во Истанбул опозицијата дури двапати го порази неговиот кандидат, бидејќи АКП тврдеше дека имало нерегуларности и официјални лица наредиле прегласување.
Иако опозицијата загуби од Ердоган на минатогодишните претседателски избори, сè уште постои силна врска помеѓу победата на Истанбул и победата на Турција“, вели Седа Демиралп, професор по политички науки на градскиот универзитет Исик.
„Ако Имамоглу успее да го задржи Истанбул, опозицијата сепак ќе има големи надежи за претстојните претседателски избори во 2028 година.“ Ихсан Акташ се согласува дека кој и да победи ќе има огромно влијание надвор од Истанбул: „Кога ја имаш поддршката од Истанбул, директно стануваш актер во националната политика. И на глобално ниво“.
Градот е домаќин на една петтина од населението на Турција од скоро 85 милиони луѓе и има различно гласачко тело од различно политичко, етничко, верско и економско потекло.
Контролирајќи го Истанбул контролирате значителен дел од економијата на Турција, вклучувајќи трговија, туризам и финансии.
Кандидатот избран да се трка за партијата на Ердоган во Истанбул е Мурат Курум, 47-годишен поранешен министер за животна средина и урбанизација. Но, тоа ќе биде и трка меѓу Екрем Имамоглу и Ердоган.
Поранешен бизнисмен, 52-годишниот Имамоглу стана познат како градоначалник на малку познатиот кварт од средната класа во градот Бејликдузу и тој се смета за најголемиот предизвикувач на претседателот Ердоган во последните децении.
“ Во 2019 година затворивме едно поглавје, а на 31 март, [АКП] ќе биде историја“, им рече тој на приврзаниците на митингот во Бејликдузу.
Уште една победа ќе го зајакне неговото политичко влијание и ќе му го отвори патот да се кандидира за претседател по четири години, велат политичките коментатори.
Градоначалникот на Анкара, Мансур Јавас, исто така, се смета дека ќе се кандидира во 2028 година и неговиот пат до победата во недела се смета за посигурен.
Засега Екрем Имамоглу внимава на својата сегашна работа.
„Имам големи соништа за Истанбул, не сонувам за ништо друго, туку само да ги исполнам засега“, изјави тој за турскиот весник Џумхуриет.
За време на неговите пет години на функција, Турција беше во канџите на економска криза, иако градоначалникот иницираше проширување на градскиот железнички систем, повеќе зелени површини и голема програма за изградба на куќи.
Но, постои уште една голема загриженост што ги обзема жителите на Истанбул. Минатогодишниот двоен земјотрес во јужна Турција остави повеќе од 53.000 жртви, а сеизмолозите предупредуваат дека разорен земјотрес може да го погоди Истанбул во секој момент.
Плановите за уривање стари, дотраени згради и изградба на замени отпорни на земјотреси се на врвот на агендата на АКП.
“Мурат Курум е име идентификувано со урбаниот развој и има симболично значење“, вели Демиралп, но сепак „можеби нема да биде доволно за да се обезбеди победа“.
Претседателот Ердоган и највисоките министри го поставија освојувањето на Истанбул како лична цел, ветувајќи нова ера од 31 март.
„Истанбул ќе му биде вратен на вистинскиот сопственик“, им вети тој на стотици илјади поддржувачи на митингот во градот.
Сега на 70-годишна возраст, тој претходно изјави дека ова ќе бидат неговите последни избори. Тој е во својот трет мандат како претседател и не може да владее по 2028 година според Уставот. го замени како шеф на АКП е исклучително тешко.
„Кога ги прашуваме анкетарите кого би сакале да го видат како замена на Ердоган, тие не можат да помислат на никого. Ова е предизвик за партијата.“
“ Затоа критичарите на Ердоган веруваат дека враќањето на Истанбул може да се искористи за консолидирање на неговата моќ и во националниот и локално ниво, со потенцијални промени во уставот што би му доделиле уште еден мандат како претседател“.
За разлика од неодамнешните избори, тој исто така има предност во тоа што опозицијата повеќе не е обединета и анкетите покажуваат дека трката во Истанбул може да биде рдмо до рамо. Екрем Имамоглу победи во 2019 година, поддржан од шестпартиска коалиција на националисти, секуларисти, либерали и конзервативци , исламисти и, најважно, Курдите. Истанбул има многу големо курдско население.
Но, таа опозиција пропадна по минатогодишниот претседателски пораз и другите опозициски партии, вклучително и прокурдската партија ДЕМ, имаат свои кандидати во оваа трка.
Тоа може да ги ослабе шансите на Имамоглу да победи. Но, уште еден пресврт може да ги наруши надежите на Мурат Курум. Новата партија наречена Исламистичка Нова Партија на благосостојба би можела да му земе гласови, бидејќи конзервативните и религиозните гласачи ја гледаат како алтернатива на АКП.
Подготви: Д. Мишев
