ЏАБИР ДЕРАЛА
Полските и сојузничките авиони беа распоредени рано наутро во саботата за да се обезбеди полскиот воздушен простор откако Русија започна воздушни напади врз западна Украина во близина на границата со Полска, соопштија вооружените сили на земјата членка на НАТО, објави Франс 24.
Во 03:40 часот по Гринич (05:40 по средноевропско време), речиси цела Украина беше под тревога за воздушен напад од руски ракети и беспилотни летала. Полската одбрана одговори со кревање на борбената готовност на највисоко ниво.
„Полските и сојузничките авиони дејствуваат во нашиот воздушен простор, додека копнените системи за воздушна одбрана и радарско извидување се доведени во највисока состојба на готовност“, соопшти полската оперативна команда во објава на X.
Воени провокации и инциденти
Од почетокот на септември се бележат повеќе воени провокации и инциденти со нарушување на воздушниот простор на НАТО земји.
На 19 септември 2025 година, три руски борбени авиони МиГ-31 навлегоа во естонскиот воздушен простор во близина на островот Ваиндло. Тие беа во естонскиот воздушен простор околу 12 минути, објави ЦИВИЛ Медиа.
На руските борбени авиони им биле исклучени транспондерите и не одговарале на радио повиците од контролата на воздушниот сообраќај. Како одговор, НАТО испрати италијански Ф-35 кои се дел од Балтичката воздушна патрола.
Естонија го окарактеризира потегот како „невидено дрзок“ и се повика на Член 4 (консултации меѓу сојузниците) бидејќи го сметаа ова за закана за нивната национална безбедност.
Руското Министерство за одбрана го оспори тврдењето, велејќи дека авионите останале над неутрални води.
Претходно, во ноќта помеѓу 9 и 10 септември 2025 година, 12-16 руски беспилотни летала влегоа во полскиот воздушен простор. Полска собори неколку од нив (потврдени се четири), со помош на други членки на НАТО. И Полска се повика на Член 4 од Договорот за НАТО.
Романија, исто така, пријави дека најмалку едно беспилотно летало го нарушило нејзиниот воздушен простор.
Кина се приклучи со дезинформации и лажни наративи
Паралелно со овие инциденти и отворени воени провокации, се одвива интензивна информативна војна. Во Кина, како што анализира Дојче Веле (Deutsche Welle), некои објави на социјалните мрежи брзо се проширија лажните тврдења дека Полска е распоредила војници во соседна Украина. ДВ идентификуваше неколку видеа на кинеската платформа за социјални медиуми Haokans кои шират лажни вести дека Полска испратила војници во Украина. Претходно, кинескиот онлајн медиум Hot News објави дека Полска најавила дека ќе испрати војници во Украина.
Овие „вести“ произлегуваат од изјавата на претседателот на Украина, Володимир Зеленски на прес-конференција со финскиот претседател Александер Стуб во Кијив на 11 септември. Тој, меѓу другото, на прес конференцијата изјави дека Украина е подготвена да ја советува и да ѝ помогне на Полска во одбраната од беспилотни летала и имплицираше дека премиерот Туск се согласил да испрати воени претставници во Украина за таа цел. Дополнително, Полска објасни дека тие активности ќе се одвиваат во Полска.
И покрај појаснувањата, написите и видеата во кинеските медиуми продолжија погрешно да ги толкуваат изјавите на високите државни претставници од Украина и Европа.
Кинеските медиуми манипулираат и ги искривуваат фактите. Точно е дека 40.000 полски војници беа распоредени во близина на белоруската граница за време на руско-белоруската воена вежба „Запад-25“ која се одвиваше од 12 до 16 септември. Но тие сили беа на полска територија и не значи дека се упатени или дека има најави дека ќе бидат упатени на украинска територија.
Сепак, Кина – синхронизирајќи ја својата дезинформациска кампања со руските пропагандни канали – продолжи со искривување на фактите. Така, во еден наслов во кинеските медиуми се тврди: „Една земја објави дека ќе испрати војници во Украина, а исто така испрати и 40.000 војници на прагот на Русија“.
Одговорот на НАТО на воените провокации
Што се однесува до одговорот и мерките што ги презема НАТО во овој период, може да се издвојат неколку.
Како одговор на овие упади, НАТО ја започна операцијата Источна стража (Operation Eastern Sentry), мисија за зајакнување на воздушната одбрана долж источниот дел – особено како одговор на руските упади со беспилотни летала и нарушувања на воздушниот простор.
Исто така, силите на НАТО брзо одговорија со пресретнување на руските авиони што навлегоа во воздушниот простор на НАТО земјите (на пример, италијански Ф-35 во Естонија). НАТО сојузниците се сè повеќе во состојба на готовност.
Естонија и Полска се повикаа на Член 4 од Северноатлантскиот договор. Следеа остри изјави од сојузниците кои ги осудија овие дејствија и ги окарактеризираа како провокации.
Член 4 е дел од Северноатлантскиот договор (основачкиот договор на НАТО). Текстот наведува дека „Страните ќе се консултираат меѓусебно секогаш кога, според мислење на некоја од нив, територијалниот интегритет, политичката независност или безбедноста на која било од страните е загрозена.“ Секој член на НАТО може да се повика на Член 4 кога смета дека еден од тие клучни принципи (територијален интегритет, политичка независност или безбедност) е под закана. Тоа не подразбира автоматска обврска другите членки да преземат воена акција.
Во рамките на раководството на НАТО и ЕУ постои растечки консензус дека се потребни посилна воздушна одбрана, подобри системи за откривање и попречување и посилни политичко-економски одговори како што се засилување на санкциите.
Упадите со беспилотни летала и повредата на воздушниот простор, особено со исклучени транспондери и без комуникација, го зголемуваат ризикот од соборување на руски борбен авион што веднаш би довело до сериозна ескалација и зголемена опасност од директен воен судир.
Со повикување на Член 4 и повикување дипломати, Естонија и Полска се обидуваат да извршат дипломатски притисок врз Русија, но и да ги легитимираат сите понатамошни одговори од страна на НАТО во согласност со принципите на колективната одбрана и меѓународното право.
Москва со своите воени провокации и Пекинг со своите дезинформациски кампањи не го тестираат само НАТО, туку ја предизвикуваат самата суштина на меѓународниот поредок заснован врз правила. Ова не се изолирани или случајни инциденти, туку координирана стратегија за ерозија на довербата, внесување страв и подривање на солидарноста меѓу сојузниците.
ЦИВИЛ МЕДИА | Оваа анализа е подготвена со помош на вештачка интелигенција (ChatGPT, OpenAI). Алатката со вештачка интелигенција помогна во истражувањето и проверката на факти. Сите анализи, интерпретации и конечната одговорност за содржината остануваат исклучиво на авторот.
