ЉУБОМИР КОСТОВСКИ
Претседателот Александар Вучиќ кој доследно го подржуваше Кремљ во неговата изолација од целиот слободољубив свет, кој сакаше да ја претвори североисточна плодна Србија во каллив рудник за да биде добар со ЕУ, кој направи неколку обиди да се приближи на САД во времето по инаугурацијата за претседател на Трамп со залудуно заложување на сопствениот образ, кој го нарекуваше турскиот претседател Ердоган „мој пријател“ на крајот остана да има отворен прозорец само кон Пекинг.
Дали тој може сега, по најновиот развој на настаните, да си признае дека од политичар кој тврдеше дека е пријател со сите големи личности во меѓународните односи, се сведе на тоа само да биде прислушник на кинеската империјална политика во Источна Европа, која пак веќе му ги донесе најтешките ситуации во владеењето дома?
Дел од светскиот печат веќе напиша дека српскиот претседател по откажувањето на бизнисот со хотелски и станбени комплекси на просторот на срушениот од бомбардирањето на НАТО Генералштаб доживеал епски колапс. Ќе биде ли тоа слика за некаков домино ефект, кога сите наредени фигури на неговото самовластие ќе започнат да се рушат една по друга, несопирливо?
Пропуштена прилика за врзување со Третиот свет
При тоа, неминовно мора да се истакне дека потиснувањето на интересите на сопствеените граѓани сруши многу од тие мостови кои упорно се обидуваше да ги гради кон сите страни на светот, користејќи го делумно и стариот имиџ на Титова Југославија што останал ако сентимент во меѓународните односи и по 45 години од смртта на последниот претседател на СФРЈ. Особено кога се работи за т.н. Трет свет, што би му годело ако се заврти целосно кон тие земји што ги сочинуваа некогашните неврзани држави а кои носеа многу пријателства но и обврски, а во секој случај беа и економска потпора за 20 -милионската држава. Таа димензија на релациите кон надвор Србија не ја искористи најнапред бидејќи тоа веќе не е тој истиот свет, со тогашните лидери а релациите во светот на глобализацијата се многу покомпликувани за да се прават било какви реконструкции на минатото.
Но, како се одвиваше ашикувањето со најмоќните во светот од аспект на амбициите на српскиот претседател и како се редеа киксовите за масовниот отпор од неговиот народ кон мотивите за таа негова „свингерска љубов“?
Караница со десниот сегмент од српското општество
Најпрво беше сопрена идејата за давање на дел од плодното земјиште на Мачва и тоа со масовен протест кој започна од аграрниот сегмент на српското општество, но беше прифатен и од сите опозициони сили, се чини многу повеќе од десниот спектар. Таму требаше некои концесионери да вадат литиум, клучна суровина во развојот на авто индустријата која во Европа, посебно во Германија, го губеше здивот, бидејќи, таа суровина требаше да ја купува кај своите лути конкуренти од Азија!
Гласот против тој проект го подигнаа и членови на САНУ, кој документирано тврдеа дека за обработка на литиумот ќе оди многу вода а дури се споменуваше дека во лето ќе треба да се исцрпи целиот водостој на Дрина (!). При тоа секако кога таа вода ќе се искористи за миење на рудата, ќе мора да се врати во водотоците како крајно еколошки штетна и ќе допре до голем регион по тековите на Сава и Дунав! Зијанот (уништувањето на земјоделството и сточарството во земјата) ќе биде огромно ама очевидно дека тоа за Вучиќ и неговите најблиски најмалку беше важно.
Освен приходите од издавањето на концесијата можеше да се насети и некаков мирис на корупција, но сеедно, под невиден притисок владата на тогашната премиерка Брнабиќ во јануари 2022 година се откажа од давањето на концесија во Мачва, за потоа, под тепих, одново да ги охрабри инвеститорите кои требаа да вложат 2 милијарди евра. Во јавноста тоа се прими како огромна измама. Потресите практично и ја рушеа на власта поддршката во оние социјални слоеви на кои Вучиќ, како претходно на пример Милошевиќ, ја одржуваа својата популарност. И конечно летово излезе дека компанијата „Рио Тинто“ го замрзна својот интерес.
Релации со Брисел во цик-цак линија
Тука беа важни два моменти. Најпрвин преку овој проект Вучиќ одржуваше релации со ЕУ од каде му беше неопходна поддршка и таа на еден неприципиелен начин (наспроти другите држави – кандидати за влез во Унијата од Западен Балкан) се одржуваше, иако беше видливо и одозогора, од меѓународната вселенска станица, по било кој политички критериум Вуќиќ не би требало ниту да ја опримириса демократска Европа. Патем, претседателот уживаше и една чудна поткрепа од донеодамнешниот американски амбасадор во Белград Хил, кој надвор од своите овластувања ја поддржуваше идејата „долу аграрот и екологијата, напред за автомобилската индустрија“.
Како што се ладеше интересот на инвеститорот и се трошеа неговите почетни пари, така се ладеше, навистина не многу видливо, поткрепата на Унијата за режимот на „напредњаците“. Таа поддршка опстојуваше дури и во екот на најголемите студентски потреси и митинзите кои ги тресеа српските градови, за конечно да се прекршат со најлошиот годишен извештај што Србија есенва ги добила од европарламентарците. Одеднаш за Вучиќ Западна Европа беше нешто како „боксерска вреќа“ а еве деновиве неговата земја не учествува на последниот самит за Западна Европа кој се одржува во седиштето на Унијата.
Разоткривање на кинеската инвестициоманија
Додатна детонација се случи пред една година кога во падот на настрешницата на железничката станица во Нови Сад загинаа 16 лица. Се покажа целата трулост на проектите зад кои стои кинескиот капитал, ама и сите други бенефити кои произлегуиваат од тоа што и како изведувачи и како надзор стојат фирми од Далечниот Исток. Целата таа проекција на т.н. брза пруга Белград – унгарска граница чекор по чекор се идентификува секој ден наново како нестручна, со надуени трошоци и целосно без какви било изведувачки и надзорни квалитети кои се неопходни за таков гигантски проект. Што е најважно, ниту силните бранови на потреси што ја притискаа актуелната власт Вучиќ ги одолеа, како на оние негови кадри, кои божем ќе ги жртвуваше, се покажаа до сега како одговорни, во мигот не им фали ниту влакно на главата.
Протестите продолжуваат, високото па и дел од средното образование се распаѓа, се губат години ама на кризата не и се гледа крајот!
Постојано прокиснување на покривот
Во меѓувреме Вучиќ ги изгуби привилегиите кои ги уживаше во Москва бидејќи фактот дека не се придружи на санкциите кон Путин долго време му даваа привилегирани цени на енергенси без при тоа да ги наруши односите со Западот. Но сега на тој, енергетски план тој личи на домаќин кому постојано му прокиснува покривот а тој само се обидува да поставува кофи и лончиња по подот, во сите соби, за да се спаси од поплава која лесно може да го однесе него и неговиот режим.
Давањето под доолгорочен закуп на објектите на срушениот Генералштаб на Немањина на зетот на претседателот Трамп – Џаред Кушнер по крајно неповолни и понижувачки услови за земјата-домаќин, со надеж дека профитот ќе се створи на друго место, во некаква поддршка во Белата куќа, се покажаа последен бродолом за неговите напори да биде добар со сите странци – ама на штета на својот народ. Иако растргнати на сите страни студентите од српските универзитети и тука се јавија како јадро на отпорот кон овој проект кој, за волја на вистината, допре емотивни жици кај големо мнозинство на српскиот народ, барем оној кој се сеќава на бомбардирањето на земјата во 1999 година и потоа она што следеше а кое се опишува во оваа земја како „губење на Косово“.
Во ноември беше објавен тајниот договор за проектот Генералштаб.
Студентите и граѓаните на Белград протестираа последен пат на 11 ноември 2025 година против планот на компанија поврзана со Џаред Кушнер, зет на американскиот претседател, да ја сруши поранешната зграда на седиштето на ЈНА и да изгради луксузен хотел; ама зад овој чин стојат година и пол расправии, дискусии, протести, лекс специјалис и неговото автентично толкување, постапките на Обвинителството за организиран криминал …
Дојде миг кога и Обвинителството му сврте грб на Вучиќ
Инаку и во една архитектонска смисла зградата на Генералштабот, се оценува како монументално дело на архитектот Никола Добровиќ, па имаше статус на заштитена културна вредност за градот. Реагираше дури и специјалното обвинителство за организиран криминал (ТОК) насочувајќи го прстот кон актуеллниот министер за култура Селаковиќ.
Но, за разлика од мислењето на стручњаците како и за се’ во Србија се чини побитно беше автентичното естетско толкување на претседателот на Србија, Александар Вучиќ, кој рече дека би „сакал“ да му се суди за зградата на Генералштабот, која сака да ја сруши, бидејќи „ништо погрдо“ никогаш не е изградено.
И сето тоа, би го нарекле бркнување со прстот во окото на јавноста, него убеди најавениот инвеститор, Џаред Кушнер, зет на американскиот претседател Доналд Трамп, да остане доследен во намерата да гради луксузен станбен комплекс и хотел со казино преку улицата од зградата на српската влада.
„Бидејќи значајните проекти треба да обединуваат, а не да разделуваат, и од почит кон народот на Србија и градот Белград, ја повлекуваме нашата апликација и се повлекуваме во овој момент“, изјави портпаролот на инвестициската фирма на Кушнер, „Афинити партнерс“, во понеделник (15 декември). „Волстрит џурнал“, кој прв објави за тоа, ја нарече објавата „ненадеен крај на еден сè поконтроверзен проект“.
Инаку тој ден Обвинителството за организиран криминал (ТОК) поднесе обвинение против министерот за култура, Никола Селаковиќ, неговата секретарка во министерството, како и раководителите на Републичкиот и градски институт за заштита на спомениците. Обвинителството верува дека тие ја злоупотребиле својата службена положба и фалсификувале документи за да го поништат статусот на културно добро на зградите на Генералштабот. На ова му претходеа невидени навреди од страна на Селаковиќ, кој не дојде на сослушувањата во ТОК, а потоа се закани дека ќе ги „суди“ неговите судии.
Причини за незадоволство кај јавноста имаше се’ повеќе а отказот од Кушнер предизвика големо олеснување кај нерпријателите на Вучиќ иако, како што вели белградскиот печат, потсмевањето им е засега дискретно и не премногу упадливо.
Дека на претседателот не му е сеедно, дека неговата столица силно се тресе покажа и неговата пренервозна реакција на одржаниот прес.
Во исто време, потпирајќи се на написите на таблоидот Информер, рече дека против него лично се подготвува обемно обвинение, кое би било „круна на неговата кариера“, тврдејќи дека е нарачано „однадвор“, (позната реченица, нели).
„Никогаш нема да се повикам на имунитет и ќе ја победам и уништам таа криминална банда што сакаше да ја уништи државата Србија“, рече претседателот.
Градители на јавното мислење на копче
Истражувачките новинари во мигот добиваат застрашувачки опомени. Но се јавија и сите други фактори на власта и градители на јавното мислење како по стиснување на копчето од претседателската палата.
На пример, адвокатот и пратеник Владимир Ѓукановиќ, познат по изреката дека децата до полнолетство се сопственост на државата Србија(!), започна со серија изјави со кои се поттикнува претседателот Вучиќ да направи уставни и законски измени со кои целосно ќе го дорастури правосудството.
Воедно дава и непристојни изјави. „Браво за нашите блокатори“, иронично напиша претставникот на СНС Владимир Ѓукановиќ на мрежата X. „Блокадерите“ ги расипаа односите со „администрацијата на Трамп“ и сега луѓето на Трамп ќе инвестираат повеќе од една милијарда долари во Албанија, а „Шиптарите значително ќе ја подобрат својата позиција“, рече Ѓукановиќ.
Така, на примерот на зградата на Генералштабот, се дискутира и прашањето дали Обвинителството може да донесе „голема ѕверка“ од редовите на владата на суд, но и дали одредени институции можат да си ја работат својата работа и покрај притисоците.
Инаку Ненад Лајбенспергер, истражувач конзерватор кој управува со регистарот на недвижни културни добра во Републичкиот завод за заштита на спомениците, заедно со своите колеги одби да ја избрише зградата на Генералштабот од регистарот. „Уништувањето на културното наследство е кривично дело во секој случај и подлежи на кривична одговорност, а ако некој го стори тоа на својата земја, тогаш тоа е јасен чин на предавство“, изјави тој неодамна за неделникот „Време“.
За Милан Крстиќ, професор на Факултетот за политички науки и експерт за меѓународни односи, одлуката на компанијата на Кушнер покажува дека инвеститорите се скептични во врска со легалноста, но и стравуваат за својот углед, објави Дојче веле. Ова е се чини до сега најточна дијагноза за повлекувањето на Кушнер и неговиот капитал.
„Неподготвеноста на таа компанија да презема ризици е показател дека проектот никогаш не им бил од особено значење, и покрај напорите на властите во Белград да го прикажат поинаку“, оценува Крстиќ.
„Исто така, покажува дека тие повеќе немаат потребна тежина зада ги убедат властите во Србија дека сè што е договорено ќе биде испорачано“. Покрај протестот поради евентуалното рушење и изградба на комерцијални објекти во административниот круг на Белград, критичарот ги критикуваа властите за нивниот пресметлив начин на водење надворешна политика.
Трамп не сака да постави ниту амбасадор во Белград
Според него, се чинело дека Вучиќ имал намера да му угоди на Трамп токму со давање профитабилно земјиште за 99 години. За возврат, Србија требало да добие само 22,5 проценти дел од профитот, кој можеби воопшто би го немало.
Но, Крстиќ потсетува дека таквата пресметка не успеала. Од почетокот на годината, Србија доби од Трамп огромни царински стапки за извоз во САД, потоа по низа одложувања доби одбивање да се продолжи лиценцата за Српската нафтена индустрија, иако ова практично ја затвори рафинеријата во Панчево и ја загрозува целата српска економија, а номинацијата за американскиот амбасадор во Белград е повлечена – мисијата ја предводи вршителот на должноста амбасадор речиси една година.
„Значи, јасно е дека, наместо најавената ренесанса на односите со САД, исходот е сосема поинаков“, заклучува Крстиќ.
Треба секако да се каже дека реакцијата на опозицијата после веста за заминувањето на Кушнер од видокругот не била славеничка. Ја оценуваат како тивко иронична. Водачот на Еколошкото востание и пратеник Александар Јовановиќ Ќута (инаку по природа десничар, ројалист) рече дека не треба да има опуштање. Како што изјави за N1, Вучиќ ќе најде „некаков нов партнер за да гради, Бог знае што“.
Студентите беа малку порешиелни во описот на ситуацијата – оние од Електротехничкиот факултет во Белград напишаа дека јавноста била „цврста, силна, обединета и решена во одбраната на зградата на Генералштабот кога тоа изгледало невозможно“. Сега, пишуваат на X, се свесни дека ќе се појави нов инвеститор. „Но, дури и тој нов ќе знае што го чека ако сака да го урива културното наследство и да гради“, додадоа тие.
Инаку во мигот трае акција за тргање на ТОК (обвинителството за организиран криминал) од надлежноста за Генералштабот со промена на Законот за обвинителство (!) кое станува подредено на Високото обвинителство во Белград, кое го води Ненад Стефановиќ, обвинител близок до извршната власт, кој го тужеше Шолак за кого пак се врзуваа слободните медиуми. Целта е да се прекине гонењето на оние кои овозможија легализација на рушењето на Генералштбот како културно значаен објект а да спасат многу СНС-ови кариери. И да му се олесни на Вучиќ кој знае, како што еднаш рече „ако овие дојдат на власт, кожата ќе ми виси на шилец“.
Бунтот во Србија сè уште трае, се распишуваат избори, но тие сè уште не се на повидок. Следниот голем студентски протест е закажан за 28 декември.
Но поважен е фактот дека претседателот Вучиќ се чини ќе го сруши „Ќациленд“ (термин што и тој самиот веќе го усвои) од Пионерскиот парк и најфреквентната улица во престолнината на Србија. Оваа урбана грдотија, собиралиште на кримоси и злосторници од најразличен вид не само што целосно го пореметија сообраќајот во градот туку – се гледа сега – прават странците да фрлаат погледи полни со презир кон Србија. Не мора да се работи за Кушнер, иако тој требаше да гради нешто долгорочно, туки за било кој инвеститор кој треба да смета дека влегува во нормална држава, со стабилен систем, особено правен, да зависи од гангстераот во Пионерскиот парк, кој не само што седи таму како еден вид на преторијанска гарда, платена од „добротвори“, туку повремено и излегува од кругот на паркот и оди директно да казнува недобредојдени лица во близина на Претседателкста палата! Таков беше случајот со нападот на новинарската екипа на телевизијата N1 која стоела кај фонтаната на Домот на синдикатите, подалеку од логорот на стравот за белграѓани. Потоа, шаторите почнаа да се шират и да дојдат и пред главниот влез на Собранието на Србија и да контролираат кој може да влезе а кој не во Парламентот! Имаме и подобни и неподобни парламентарци!!
Па не само Кушнер, кој е тој нормален инвеститор кој навистина би влегол во земја која нема ниту нормален парламент, нема правосудаство, има само волја на еден претседател (концентрирана корупција во една рака, нели), постојани немири на улиците и на крајот на краиштата – земја со хронична нестабилност? Секако никој, освен, гледаме само Кинезите. Впрочем, иако од помал обем и со пониска штета пропадна и прославата на Нова година која на тој датум секогаш била барем во Белград гламурозна и носела многу девизи. Овој пат градоначалникот ја откажа „од безбедносни причини“. Се откажува прослава а камо ли некоја инвестиција, која, за да се врати ќе и требаат години.
Тоа го сфати и самиот Вучиќ, кој деновиве а после Кушнеровата „нога“ за неговите амбиции изјави дека ќе ги повика „студентите кои сакаат да учат“ да го напуштат местото на злосторот. И додаде дека „не знае дали тие ќе сакаат да го послушаат“. Дали тоа значи дека и тој станал нивен заробеник?
