Врз основа на тримесечен континуиран мониторинг, ЦИВИЛ ги мапира актерите, каналите и наративите што ги движат руските и српските операции за влијание низ медиумскиот, политичкиот и културниот сектор во земјата. Открива како свештеничките, политичките и дигиталните мрежи ги засилуваат про-кремљските рамки за време на изборните периоди, ја еродираат јавната доверба и ги парализираат реформите.
Извештајот завршува со индикатори за рано предупредување и контрамерки за зајакнување на општествената, медиумската и институционалната отпорност кон хибридните закани.
Ова е првиот дел од Специјалниот извештај на ЦИВИЛ: Информациска војна и пропаганден екосистем во Северна Македонија.
СТРАТЕШКА СЛИКА (ЗОШТО ОВОЈ ФРОНТ Е ВАЖЕН)
Главната изложеност на Северна Македонија на хибридна војна е информациска: натпреварот за обликување на лојалностите, идентитетите и довербата во институциите. Москва и нејзините сојузнички актери имаат за цел не толку да ја „превртат“ политиката преку ноќ, туку да ја парализираат — одржувајќи ја евроатлантската ориентација кревка преку засилување на незадоволството, сеење цинизам во врска со реформите и нормализирање на анти-ЕУ/НАТО рамки. Овој пристап е забележан низ целиот Западен Балкан и се вклопува во поширокиот регионален прирачник на Кремљ. (stratcomcoe.org)
Денешната рамка на ЕУ го третира Странското мешање и мнипулирање со информации (FIMI) како безбедносно прашање, а не само како „дезинформации“. За Северна Македонија, тоа значи дека информацискиот домен не е дополнување на хибридните закани — тој е главното бојно поле.
(European External Action Service)
КАКО ФУНКЦИОНИРА ЕКОСИСТЕМОТ (АКТЕРИ И КАНАЛИ)
Ширењето на про-кремљските наративи во Северна Македонија и поширокиот Западен Балкан следи решеткаста структура од актери и канали. Мониторингот на ЦИВИЛ идентификува четири клучни категории преку кои функционира овој екосистем:
2.1. Медиумски центри на српски јазик кои се усогласени со или реемитуваат содржини од Спутник Србија / РТ
Ова се национални или регионални медиуми што продуцираат содржина на српски јазик, која или потекнува од, или е силно под влијание на руските државни медиуми. Во написот на ЦИВИЛ од 16 октомври 2025 година, се наведува зголемена фреквенција на руски пропагандни наративи во медиумите на македонски јазик, но се истакнува дека најчесто нивното потекло може да се проследи до оваа српскојазична мрежа.
(CHTM: Зголемена фреквенција на руски пропагандни наративи во македонските медиуми пред избори – CIVIL Today)
Пример: Медиум објавува текст во кој НАТО е претставен како лицемерен и корумпиран, повикувајќи се на содржина од RT. Потоа овој текст е преземен локално, во македонски превод.
2.2. Локални интернет медиуми / „Фејсбук“ страници што ги „преведуваат и локализираат“ наративите
Откако содржината ќе се генерира од медиумските центри, помали портали, „Фејсбук“ страници или групи на социјалните мрежи ја адаптираат и реобјавуваат. Овие актери „преведуваат и локализираат“ — го прилагодуваат тонот, идентитетските ознаки и културниот контекст за да се вклопи во македонскиот контекст. Како што забележува ЦИВИЛ, медиумскиот екосистем во Северна Македонија вклучува и „кликбејт стил ‘новински’ страници со минимална уредничка транспарентност“ кои рециклираат пропагандна содржина.
Пример: „Фејсбук“ страница реобјавува сторија што потекнува од Србија, го менува насловот за да нагласи напад врз „македонскиот идентитет“ од страна на ЕУ и поврзува со коментар на локален инфлуенсер.
Овие канали вградуваат проруски или просрпски наративи во рамки на традицијата, православието, националниот идентитет или дискурсот за „вредности“. Написот на ЦИВИЛ од 11 септември 2025 година ја нагласува улогата на Српската православна црква во информацискиот простор на Северна Македонија како „скриен вектор на моќ“ за Белград и Москва.
Пример: Веб-портал поврзан со црквата објавува напис во кој ја фали Русија како заштитник на православието и ја доведува во прашање културната компатибилност на ЕУ со македонскиот идентитет.
2.4. Локални кластери на инфлуенсери (личности од социјални медиуми, политички поврзани личности, лидери на јавното мислење)
Овде спаѓаат главни уредници, познати „Фејсбук“/„Телеграм“ инфлуенсери, политички поврзани блогери или медиумски личности поврзани со партии, кои ги засилуваат наративите во своите мрежи на следбеници. Мониторингот на ЦИВИЛ покажува дека пред избори, руските пропагандни наративи нагло се зголемуваат преку погодни медиуми – често поттикнати од такви локални инфлуенсери.
Пример: Локален инфлуенсер објавува погрешно преведено „протекување“ на информации за европските институции кои го поткопуваат македонскиот суверенитет, го споделува на каналите на „Телеграм“, потоа приказната ја преземаат портали, а потоа референцирано од дел од свештеничка мрежа.
2.5. Како каналите се поврзуваат и функционираат во пракса
Овие четири слоја не функционираат изолирано. Екосистемот е високо меѓусебно поврзан и се потпира на јамки за повратни информаци:
- Медиумски центар на српски јазик објавува или засилува проруски наратив.
• Локален портал го адаптира (јазично, контекстуално).
• Потоа се пропагира преку вредносни/верски мрежи за да му се даде морална тежина.
• Локални инфлуенсери го повторуваат, поттикнувајќи ангажман и видливост на социјалните медиуми.
• Потоа содржината се враќа назад во центарот или во други портали, зајакнувајќи го наративот.
ЦИВИЛ го документира овој механизам во анализата од 11 септември 2025 година: „Паралелно со видливите актери … постои и поскриена инфраструктура: страници со тролови, профили управувани од ботови, анонимни мем-канали … многу кликбејт стил ‘новински’ страници, на кои им недостасува уредничка транспарентност што дополнително рециклираат и ремиксуваат пропагандна содржина“.
Подготвено од: Џабир Дерала и Тимот на ЦИВИЛ за мониторинг на хибридни закани,
во соработка со партнерите во рамките на Глобалната иницијатива за одбрана на демократијата
Наслов на оригиналот: Information Warfare and Propaganda Ecosystem in North Macedonia (Civil.Today)
Превод: Н. Цветковска
Датум/Место: 28 октомври 2025 година, Скопје
За проектот: Изработено во рамките на проектот „Демократски навигатор – Стратешки одговор на дезинформациите и хибридните закани (2025)“, предводено од ЦИВИЛ – Центар за слобода и поддржано од Сојузното министерство за надворешни работи на Сојузна Република Германија.
Уредничка независност и одговорност: Анализата, наодите и заклучоците претставени во овој извештај се независни и се одговорност исклучиво на авторките и авторите и не ги одразуваат нужно ставовите на партнерите или поддржувачите. ЦИВИЛ ја задржува целосната уредничка независност. Сите евентуални грешки остануваат одговорност на авторките и авторите.
Употреба на вештачка интелигенција (белешка за методите): Истражувањето, составувањето, структурирањето и поддршката за превод од англиски беа помогнати од ChatGPT (OpenAI) под водство на авторките и авторите. Сите излезни резултати потпомогнати од ВИ беа прегледани, потврдени и уредени со човечко раководење и спроведување, со целосна одговорност.
Извори и методологија: Отворени извори (OSINT), дневни белешки од мониторингот на ЦИВИЛ, брифинзи со партнерите, медиумски анализи и јавни записи. Чувствителните извори се анонимизирани поради безбедност.
Исправки и контакт: Ве молиме испратете исправки или коментари до уредничкиот тим на ЦИВИЛ: info@civil.mk
Лиценца: CC BY 4.0 — потребно е наведување на изворот.
СПЕЦИЈАЛЕН ИЗВЕШТАЈ НА ЦИВИЛ: Информациска војна и пропаганден екосистем во Северна Македонија
