Политички контекст и причини за предвремените избори во Косово
Предвремените парламентарни избори во Косово во 2025 година се резултат на продлабочената политичка и институционална криза по редовните избори одржани на 9 февруари истата година. Иако Движењето Ветевендосје (Самоопределување), освои најмногу гласови, не беше во можност да обезбеди парламентарно мнозинство и да формира стабилна влада. Обидите за коалициско усогласување пропаднаа, што доведе до целосна блокада на институциите и неможност Собранието да ја извршува својата уставна улога.
Во најновиот извештај на Меѓународниот институт за студии за Блискиот Исток и Балканот (ИФИМЕС) се оценува дека ваквата состојба ја направи политичката нестабилност структурна, а не привремена, што ја наметна потребата од нов изборен циклус како единствен излез од институционалниот ќор-сокак.
Изборен процес и политички субјекти
Во изборниот процес учествуваат вкупно 24 политички субјекти – политички партии, коалиции, граѓански иницијативи и независен кандидат. Ваквиот број укажува на високо ниво на политичка фрагментација и отсуство на јасно доминантен блок, што дополнително го отежнува формирањето стабилни владејачки коалиции.
Собранието на Косово има 120 пратеници, од кои 20 места се уставно загарантирани за немнозинските заедници. Овој модел, иако е наменет за заштита на колективните права, според анализата на ИФИМЕС, во пракса често се покажува како фактор што ја усложнува политичката аритметика и процесот на формирање влада.
Албин Курти и втората шанса за стабилизација
Централно место во анализата на ИФИМЕС зазема Албин Курти и Движењето Ветевендосје. Извештајот ги дефинира овие избори како „втора шанса“ за Курти – можност не само повторно да ја добие довербата на граѓаните, туку и да ја консолидира власта преку појасно и поцврсто парламентарно мнозинство.
Политичката платформа на Ветевендосје е опишана како фокусирана на борба против корупцијата, реформирање на институциите, јакнење на владеењето на правото и заштита на државниот суверенитет. ИФИМЕС посочува дека токму оваа доследност во политичкиот наратив и антикорупциската реторика му обезбедуваат на Курти значителна и стабилна поддршка кај гласачкото тело.
Опозицијата и нејзината фрагментација
Извештајот нотира дека главните опозициски партии, пред сè Демократската партија на Косово (PDK) и Демократската лига на Косово (LDK), не успеале да изградат заедничка стратегија или јасна алтернатива на владејачката политика на Самоопределување.
Внатрешните ривалства, недовербата и различните политички визии ја ослабуваат нивната преговарачка позиција и ја намалуваат можноста за создавање силен опозициски блок. Според ИФИМЕС, токму оваа фрагментација е една од клучните причини поради кои Косово влегува во нов изборен циклус без јасна политичка рамнотежа.
Српска листа и прашањето за Асоцијацијата на општини со српско мнозинство
Посебен сегмент од анализата е посветен на улогата на Српската листа, која и понатаму претставува доминантен политички фактор меѓу српската заедница во Косово. ИФИМЕС укажува дека нејзиното политичко дејствување е тесно поврзано со позициите на официјален Белград, што има директно влијание врз внатрешните политички процеси во Косово.
Прашањето за формирање на Асоцијацијата на општини со српско мнозинство останува едно од најчувствителните и најконтроверзните прашања. Според извештајот, начинот на кој ќе се третира ова прашање по изборите ќе биде клучен тест за политичката зрелост на идната влада и за нејзините односи со меѓународната заедница.
Меѓународен контекст и безбедносни предизвици
ИФИМЕС ја става изборната трка и во поширок меѓународен контекст. Косово се наоѓа под зголемено внимание на меѓународните актери, особено поради безбедносните тензии на северот и односите со Србија. Изборите се перципираат како важен тест за демократскиот капацитет на државата и за нејзината способност да произведе функционални институции.
Заклучни согледувања
Во заклучокот, ИФИМЕС оценува дека предвремените парламентарни избори во Косово во 2025 година се пресуден момент за политичката стабилност на земјата. Исходот од нив ќе покаже дали Косово ќе успее да формира стабилна влада со јасен реформски мандат или ќе продолжи периодот на институционална блокада и политичка неизвесност.
Изборите, според анализата, не се само повторување на демократска процедура, туку клучна раскрсница која ќе ја одреди насоката на политичкиот, безбедносниот и институционалниот развој на Косово во наредниот период.
Д. Т.
