ДЕХРАН МУРАТОВ
Фејсбук статусот на извесна Сандра Грамосли кој циркулира по социјалните мрежи, (малку прочепкав и најдов податок дека во 2023 гоина била магистер, инженер, архитект и заменик координатор на Левица – Сектор Урбанизам и локална самоуправа), грубо ги навредува Ромите, е класичен пример за тоа како се нормализира етничката омраза во јавниот простор.
„Дечиња Роми во Гази Баба нема повеќе да плакаат за градинка. Македонците, Турциве, Власиве, Албанците ќе плаќат значи. Дај кажете како се станува Ром. Сакам да бидам Ром. Не сакам да плаќам данок. Не сакам да плаќам за градинка. Не сакам да возам регистрирана кола, сакам на томосот приколка да му закачам. Не сакам да ме фаќа закон. Сакам каде сакам (најверојатно у национален парк) да си ја поставам лимената колиба, па после градоначалнициве да се тепаат да ми ја легализираат лименката, за да ги гласам. Сакам по 500 денари да добивам за гласање. Сакам да горам депонии што вие ќе ги дишете и ќе ме жалите мене поради тоа. Сакам да крадам точаци, да крадам шахти и бронзени скулптури да ги топам во Железара. Сакам да бидам Ром, не повеќе кул да си Албанец, гласи статусот на Сандра Грамосли.
Во објавата се користат најгрубите и најпознатите антиромски стереотипи, (можеше и повеќе да се потруди има уште поинтересни епитети за Ромите, ама ќе и простиме, млада е, има време да ги научи): поврзување на Ромите со криминал, „нелегален“ живот, неплаќање даноци, палење депонии, злоупотреба на системот. Проблемот е што вакви генерализации не се случајни, туку се дел од долгогодишни предрасуди врз кои се гради структурна дискриминација. Кога некој ги повторува, дури и „во шега“ или од незадоволство, тој го засилува социјалниот јаз и de facto оправдува системско исклучување.
Обвинението дека „едни плаќаат, други не“ е популистички наратив кој го префрла гневот кон сиромашните, наместо кон структурните неправди и неспособноста на државата да понуди фер и функционални услуги за сите.
Со еден ваков статус не се критикува политика – се напаѓаат луѓе. Се заборава дека Ромите во Северна Македонија не се „привилегирани“, туку се една од најдискриминираните заедници – со највисока стапка на сиромаштија, најголеми бариери за вработување, сегрегација во образованието и ограничен пристап до здравствени услуги. Наместо глас за правда, статусот е глас на омраза.
Касандра (aka Сандра): Како се станува Ромка?
Постои забрзан курс и школа за млади политички лидери – „Како да станеш Ромка“? И да, алузијата на „Ка(сандра)“ не е случајна – инспирирана од латиноамериканската серија каде главната улога ја игра Ромка, која пред дваесетина години го наполни цел стадион во Скопје. Саркастично, зарем не?
Млада дамо, ако сакаш да бидеш Ромка според оваа формула, само смени го името и следи ги чекорите – еден вид „Ромски водич за почетници“.
Но, како во секоја „улога“, постојат правила: не плаќаш даноци, градинка, нема да регистрирш кола, ќе живееш во лимена колиба или шатор во национален парк… Легализирањето и привилегиите ќе го добиеш лесно, ако гласаш за „правите“ луѓе и ако си дел од „вистинската“ партија. Ќе ти следуват бонусите: 500 денари за гласање, ќе палиш депонии за да гинат другите, ќе крадеш точаци и никако немој да заборавиш да крадеш кучиња и да ги носиш во Шутка, ќе собираш шахти избрусани со знамето на вергина и бронзени скулптури – само за да се докажеш дека си вистинска Ромка. Само се плашам дека ќе издржиш само еден ден во „чевлите на таа привилигирана Ромка“ и во новиот „кодекс за кул“ на етничките малцинства во „Никогаш Северна“.
По реакциите на дел од ромските активисти, статусот на Фејсбук магично исчезна. Брзо, како ништо да не се случило. Но, останува кавер-фото со натписот: „КОЈ ВЕ Е*Е“, според речникот на нејзиниот партиски лидер. Се прашувам дали некогаш ќе научиме дека бришењето статуси не го брише говорот на омраза. Напротив.
Драги граѓан(к)и, ако сакате да бидете Ромка според оваа „формула“ тогаш уживајте во „бонусите“. Но, ако навистина сакаме правична држава, критиката треба да биде насочена кон институциите, не кон етничките малцинства. Говорот на омраза не ги решава проблемите – ги продлабочува.
