Пишува: Џабир Дерала
Четири години по масакрот во Буча, светот повеќе не може да каже дека „не знаел“. Сликите, сведоштвата и доказите се тука – проверени, документирани и потврдени од релевантни меѓународни извори. Но, освен самото злосторство што тешко се опишува со зборови, останува длабоко вознемирувачки е да се види колку светот е бавен кога треба да ги отвори очите и да разбере. Уште побавен е кога треба да донесе правда.
Во првите денови по откривањето на масовните убиства, напишав текст во кој се обидов барем приближно да ја преточам бруталната реалност во зборови – „Разгледница од пеколот на земјата“. Не се обидов да анализирам, туку само да посведочам. Денес, четири години подоцна, тие слики не само што не избледуваат, туку добиваат дополнителна тежина – затоа што видовме што уследи потоа – веќе петта година војна на агресија исполнета со грозоморни злосторства против цивилите и воените заробеници.
Уште тогаш, ЦИВИЛ – Центар за слобода беше меѓу првите во светот што јавно и недвосмислено ги осуди злосторствата на рускиот агресор врз украинските цивили. Во време кога дел од јавноста и политичките елити сѐ уште бараа „контекст“ или „воздржаност“, нашиот став беше јасен: станува збор за воени злосторства.
Паралелно со откривањето на масовните гробници, телата на улиците и сведоштвата за тортура, силување и егзекуции, започна и втората фаза на злосторството – неговото негирање. Руските официјални претставници и пропагандни канали почнаа агресивна кампања на дезинформации, тврдејќи дека снимките од Буча се „режирани“ или „нарачани“ од Западот. Во паралелна линија, се ширеа апсурдни и цинични наративи дека „мртвите тела се движат“ или дека станува збор за инсценација.
Овие дезинформации беа систематски дел од стратегијата – продолжение на злосторството преку системите за јавно информирање и креирање на јавното мислење. Како што беше документирано и анализирано, лагите за Буча беа токсични, координирани и насочени кон релативизирање на одговорноста и заматување на вистината.
Најциничниот момент дојде кога рускиот диктатор Владимир Путин ја одликуваше воената единица поврзана со злосторствата во Буча. Тоа не беше само политичка порака – тоа беше институционализација на неказнивоста. Награда за крвожедноста и ѕверствата. Легитимација на злосторството.
Четири години подоцна, останува горчливото сознание: злосторствата се извршуваат брзо, но нивното признавање и санкционирање се одвива бавно. Во тој временски јаз, се создава простор за негирање, за релативизација, за „балансирање“ меѓу злосторниците и жртвите – нешто што не значи неутралност, иако така се претставува, туку е тивко потчинување и сојузништво со злосторниците.
Тука, кратко за оние што, кога говориме за Украина – денеска конкретно за Буча – коментираат со: „а Газа?“ Тоа не е аргумент. Тоа е релативизација. Тоа е whataboutism. Тоа е пропагандна техника чија цел е да ги замагли фактите, да ја разреди одговорноста и да ја оттурне вистината во магла на лажна „рамнотежа“.
Ги помниме сите злосторства. Сите се подеднакво ужасни. И геноцидот во Руанда (1994), и геноцидот во Сребреница (1995), и етничкото чистење и злосторства во Косово (1998-1999), и масакрот во Сабра и Шатила (1982), но и и масакрот на Хамас врз цивили во јужен Израел (2023). И многу други. Да, и многу други. Токму затоа што ги паметиме – одбиваме да дозволиме едно злосторство да се користи за прикривање или релативизирање на друго.
Буча останува симбол на страдањето, но и тест за меѓународниот поредок, за правдата и за способноста на демократските општества да се спротивстават на подлите лаги на злосторничкиот режим. И секој обид ова да се претстави како „сложен конфликт со повеќе вистини“ не е израз на аналитичка зрелост или правдољубивост, туку на морална капитулација. Да се изедначуваат злосторството и жртвата не е анализа – тоа е избор на страна.
Затоа, да се одбере да не се гледа е избор. Да се одбере да се релативизира е позиција, став. А да се одбере да се верува дека вистината е „некаде на средината“ – во вакви случаи – значи да се застане на страната на злосторството.
