На меѓународната конференција „Одбрана на демократијата: Хоризонти на слободата“, професорот Оливер Андонов се обрати на панелот „Војната во Украина, хибридната војна во Европа и глобалната демократска борба“ со јасно предупредување: руската агресија врз Украина претставува брутална хибридна војна со директни последици за Европа и за демократскиот свет. Во своето излагање тој истакна како воената сила, дезинформациите и политичката манипулација се користат за поткопување на демократската отпорност, слабеење на НАТО и ЕУ и дестабилизација на ранливи региони како Балканот.
Конфликтот на кој денес сме сведоци не е само внатрешен или регионален. Тој е надворешен конфликт кој ја вклучува целата меѓународна заедница. Кога зборуваме за хибридни закани, мора јасно да кажеме уште од самиот почеток: се соочуваме со брутална хибридна војна.
Оваа војна не ја погодува само државата што е директно нападната. Таа ги засега сите држави кои се директно или индиректно вклучени како цели, членки или точки на притисок на хибридното војување. Денес не зборувам како професор кој дава дефиниции во училница. Наместо тоа, сакам кратко и директно да зборувам како експерт.
Руската војна против Украина не е само напад врз украинската државност. Таа е намерна стратешка офанзива против Европа и НАТО. Целта на Кремљ е да ја ослаби демократската кохезија на Европа преку воен притисок, хибридни операции и манипулација со наративи. Овие активности се насочени кон разградување на општествената отпорност, поткопување на поддршката за Украина и ерозија на довербата во евроатлантските институции.
Три клучни поими го илустрираат актуелниот безбедносен пејзаж во Европа и глобално: отпорност, одбрана и суверенизам.
Отпорност
Отпорноста се однесува на способноста на едно општество да издржи притисок, да се приспособи и да се спротивстави на непријателско влијание. Украина покажа исклучителна општествена и институционална отпорност преку брза воена адаптација, цивилна подготвеност, континуитет на основните услуги под постојани напади и силен јавен морал. Оваа отпорност беше клучна во спротивставувањето и на руската воена агресија и на нејзините дезинформациски кампањи.
Отвореното прашање останува: колку се отпорни помалите европски општества, како Северна Македонија, на слични хибридни притисоци? Ова прашање бара искрена и транспарентна проценка од институциите, академската заедница, медиумите и политичките актери.
Се соочуваме со сериозен проблем на потценување и погрешно разбирање на реалноста на она што се случува во Украина — и на она што може да се случи и во нашите сопствени општества. Европа мора сериозно да размисли дали е подготвена да премине од менталитет на мирновременско функционирање кон менталитет приспособен на услови на продолжен конфликт.
Одбрана
Одбраната ја опфаќа способноста на државата да ја заштити својата територија и население. Територија без луѓе не претставува држава; ова се темелните столбови на државноста.
Одбранбениот систем на Украина покажа значајна организациска сила, поддржана од партнерите од НАТО и ЕУ. Хибридните напори на Русија сè повеќе имаат за цел не само да ја ослабат одбраната на Украина одвнатре, туку и да ја нарушат и обесхрабрат западната воена, финансиска и политичка поддршка. Ова е клучна ранливост која Москва систематски ја таргетира.
Во овој контекст, единството е од суштинско значење. Поддршката за Украина не смее да биде водена од личности, туку од државни политики — втемелени во НАТО, ЕУ и нивните партнери, вклучително и земјите кандидати кои се движат кон евроатлантска интеграција.
Суверенизам
Третиот поим е суверенизмот — наратив кој активно го промовира Кремљ. Русија ги претставува земјите членки на НАТО и ЕУ како држави без вистински суверенитет. Меѓутоа, во современиот свет, суверенитетот се зајакнува преку сојузи.
На неодамнешна конференција во Прага, за ова прашање разговарав со грчкиот министер за одбрана, Никос Дендијас. Го прашав дали Грција денес е посуверена како членка на НАТО и ЕУ отколку што била пред приклучувањето. Неговиот одговор беше јасен: членството го зајакнува суверенитетот преку пристап до колективни инструменти и споделена моќ.
Рускиот суверенистички наратив поттикнува националистички и антизападни чувства, особено на Балканот. Тој ја експлоатира историјата, митологијата и нерешените регионални спорови за да ја ослаби евроатлантската интеграција и да ги дестабилизира земјите како Северна Македонија, Србија, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Косово, Бугарија и други.
Пошироката стратешка цел е јасна: Балканот да се искористи како внатрешен европски фронт, со поткопување на јужното крило на НАТО преку засилување на билатералните спорови и недовербата — Грција и Турција, Бугарија и Северна Македонија, Србија и Косово и други. Оваа фрагментација ја поткопува колективната безбедност и ја слабее ефикасноста на НАТО.
Заклучок
Хибридната војна не е ограничена само на Украина. Таа претставува континентален предизвик насочен кон демократските вредности, институции и колективната безбедност. Балканот, често опишуван како „мекото подрачје“ на Европа поради историските поделби и нерешените наративи, останува особено ранлив.
Разбирањето на оваа реалност не е избор. Тоа е предуслов за одбрана на демократијата во Европа.
