Во новата публикација на Глобалната иницијатива против транснационалниот организиран криминал, „Соседи на конфликт: Трговија со оружје во Турција, Бугарија и Грција“ , авторите Александар Србиновски и Трпе Стојановски ги надополнува претходните публикации на GI-TOC „Чад на хоризонтот“ и „Утрешниот оган“, нудејќи холистичко разбирање на еволутивниот пазар на нелегално оружје во Европа и нејзиното соседство.
Според извештајот, повеќе од 90% од огненото оружје во Турција е нелиценцирано. Во Грција, над половина од целото оружје е нерегистрирано. А во Бугарија, гасните пушки произведени во Турција транзитираат легално пред да се претворат во смртоносно оружје во земјите на ЕУ. Овие бројки го илустрираат обемот и сложеноста на трговијата со огнено оружје во југоисточна Европа – екосистем обликуван не само од војната во Украина, туку и од културните ставови кон оружјето, празнините во националната политика и длабоко вкоренетите транснационални мрежи за трговија со оружје.
Овој извештај истражува како функционира трговијата со оружје во и низ овие земји, секоја со свој екосистем обликуван од историјата, географијата, конфликтот и криминалните трендови. Како што продолжува војната во Украина, загриженоста за потенцијално прелевање на оружје расте. Сепак, овој извештај нагласува дека нелегалниот тек на оружје во регионот се протега далеку над Украина, со корени во локалните култури, политиката и долгогодишните мрежи за трговија со оружје.
Турција се појавува како главен извор и транзитен центар за нелегално оружје. Со околу 36 милиони нелиценцирано огнено оружје – 90% од вкупното цивилно оружје во земјата – обемот е зачудувачки. Извештајот истакнува како пиштолите со празен куршум произведени легално во Турција се тргуваат преку Бугарија во ЕУ, каде што се претвораат во смртоносно оружје. Транснационалните мрежи, терористичките групи и домашните криминалци придонесуваат за сложениот пазар на огнено оружје во Турција.
Грција е првенствено транзитна земја, но има и силна домашна побарувачка, особено во урбаните центри како Атина и Солун. Со околу 57% од огненото оружје кое не е регистрирано, нелегалното оружје често се користи во кривични дела кои вклучуваат и локални и странски криминални групи. Порастот на 3Д печатено оружје и вклученоста на младите во криминалот со оружје се истакнуваат како растечки закани.
Спротивно на тоа, Бугарија е регионален исклучок. Иако има значителна индустрија за производство на оружје, домашната побарувачка за нелегално оружје е ограничена. Историски обликувана од надзорот од комунистичката ера и постсоветските скандали со извоз, Бугарија денес игра клучна транзитна улога – особено за турските гасни пиштоли насочени кон Европа. Сепак, неодамнешните зголемувања на легалниот извоз на оружје поради војната во Украина би можеле да претставуваат идни предизвици.
Извештајот, исто така, ги мапира клучните правци на трговија со луѓе, варијациите на цените на црниот пазар и ограниченото присуство на национални стратегии за справување со нелегалното огнено оружје во регионот. Завршува со конкретни препораки за политики за зајакнување на националните и регионалните одговори, вклучително и регулирање на огнено оружје печатено со 3Д печатење и подлабока прекугранична соработка.
М. Д.
