ЏАБИР ДЕРАЛА
и Тимот на ЦИВИЛ за мониторинг на хибридни закани
Во последната недела од декември 2025 година, додека Европа се свртува кон себе за време на празниците, а дипломатијата се фокусира на обновените обиди да се стави крај на руската војна против Украина, нешто друго тивко се забрзува низ континентот и неговата периферија. Мрежите што ги засилуваат про-кремљовските наративи ја интензивираат својата активност, туркајќи некогаш познати пораки со нова итност и нов емоционален набој.
Украина одамна е претставувана како слаба, корумпирана или управувана од „нацисти“. Европската Унија и НАТО се прикажуваат како распаднати, поделени, лицемерни или морално исцрпени. Русија повторно е претставена како погрешно разбрана жртва. Ништо од ова не е ново. Она што е ново е тајмингот, координацијата и начинот на кој овие пораки сè повеќе се вплетуваат во јазикот на мобилизација, идентитет и егзистенцијална закана — а потоа внимателно се локализираат низ националните наративи и јазици ширум континентот.
Ова повеќе не е за убедување. Станува збор за подготовка.
Низ Телеграм, особено во рамките на екосистемите поврзани со брендот @InfoDefense и неговата поширока мрежа, рециклирањето на класичните кремљовски наративи добива поостар тон. Војната не е само оправдана; таа е естетизирана и нормализирана. Западните институции не се само критикувани; тие се делегитимизирани. А општествата не се само збунети; тие се повикуваат да се „бранат“, „заштитуваат“ и „ спротивставуваат“.
Оваа промена е значајна бидејќи означува премин од влијание кон активација. Од обликување на мислење кон обликување на подготвеност.
Никаде ова не е повидливо отколку на Западен Балкан. Во Србија особено, но исто така и во Северна Македонија и соседните земји, проруските геополитички наративи се спојуваат со локалната политика на идентитет— национализам, историски негодувања и цивилизациски рамки. Овие пораки ретко остануваат ограничени на маргинални канали. Тие брзо мигрираат во мејнстрим дигиталните медиуми, во телевизиските дебати, на страниците за мислења, па дури и во известувањето на новинските агенции, често во омекната или прикриена форма. Во таа смисла, Западниот Балкан повторно се појавува како полигон за тестирање и како демонстративен случај за ефикасноста на руските хибридни операции на влијание. Оваа ефикасност е овозможена од локалните политички и економски структури на моќ, а е слабо спротивставена од граѓанското општество, независните медиуми и критичките интелектуалци.
Заедниците на дијаспората дополнително ја засилуваат оваа циркулација, прераспределувајќи наративи преку поткасти, социјални платформи и неформални мрежи што ги надминуваат границите — влијаејќи не само врз нивните земји на потекло, туку и врз општествата во кои се вградени. Во многу западни демократии низ Европа и пошироко, вклучително и Канада, Соединетите Американски Држави и Австралија, балканските заедници на дијаспората станаа значајни актери во јавниот дискурс и информациските екосистеми.
Она што започнува како дезинформација станува конверзација. Она што започнува како манипулација станува атмосфера.
Откако наративите ќе навлезат во општествениот крвоток, тие стануваат достапни за политичка употреба. Слична динамика се одвива низ Западна Европа, каде што крајно десничарските партии и медиуми сè почесто одекнуваат наративи што тесно се усогласуваат со стратешките цели на Кремљ. Спротивставувањето на НАТО и ЕУ, отфрлањето на либералната демократија и повиците за „реализам“, „мир“ или „компромис“ – што значи прифаќање на руските барања – се спојуваат во едно единствено реторичко поле. Оваа конвергенција не секогаш бара координација. Идеолошката компатибилност е доволна.
Различни актери, ист ефект.
Она што им дава вистински значај на овие обрасци не е само нивната содржина, туку нивната функција. Хибридната војна не започнува со тенкови. Таа започнува со значење. Таа функционира преку ерозија на довербата, нормализирање на конфликтот и замаглување на границата меѓу вистината и заканата. Нејзината цел е да ги дестабилизира општествата одвнатре, под прагот на отворена војна, преку комбинација од информациски операции, сајбер-нарушувања, прикриени дејствија и прокси-актери.
Наративните компоненти што сега циркулираат со сè поголем интензитет — јазикот на мобилизација, недовербата кон институциите, идентитетските тригери — се токму оние што се потребни за функционирање на хибридните тактики. Тие ја намалуваат општествената отпорност. Тие оправдуваат исклучителните мерки. Тие прават нестабилноста да изгледа природна, а отпорот — бесмислен.
Кога луѓето се убедени дека колапсот е неизбежен, дека непријателите се насекаде, а институциите се нелегитимни, речиси секоја постапка може да се претстави како неопходна.
Тоа е опасноста.
Досега не е потврдена ниту една хибридна операција од големи размери со јасно утврден и јавно припишлив физички карактер. Но маргините се активни. Документирани се обиди за регрутирање преку Телеграм за задачи од пониско ниво, како што се извидување или саботажа. Сајбер-операциите се во тек. Навлегувањата со беспилотни летала и нарушувањата на воздушниот простор станаа рутина во неколку европски земји, вклучително и околу критична инфраструктура и аеродроми. Неодамнешниот проруски сајбер-напад кон француските поштенски системи е еден пример за тоа како нарушувањето се пренасочува кон форми со мала видливост и веродостојно негирање.
Владите реагираат. Распоредувањето на системи против беспилотни летала во Полска е еден видлив знак. Но, одбраната секогаш заостанува зад адаптацијата.
Најизложени зони се оние каде што стратешката чувствителност се среќава со внатрешната ранливост: Германија, Централна и Источна Европа, Западен Балкан, Балтичките држави, Молдавија и Романија. Ова се региони каде што геополитичкиот притисок се пресекува со политичката поларизација, институционалниот притисок и близината до конфликт. Тие се идеални полигони за тестирање на хибридни тактики.
Во наредните денови и недели, треба да очекуваме продолжено испитување и постепена ескалација. Повеќе инциденти со беспилотни летала во близина на граници и критична инфраструктура. Повеќе сајбер-нарушувања насочени кон услуги и логистика. Поголем наративен притисок, повеќе емоционално претставување, повеќе повици за „одбрана“ и „заштита“. Дејства дизајнирани не за освојување територија, туку за исцрпување на институциите, збунување на јавноста и нормализирање на нестабилноста.
Она што го гледаме сè уште не е ескалација.
Тоа е фазата пред ескалацијата.
Наративите се забрзуваат. Емоционалните тригери се засилуваат. Екстремистичките и странските екосистеми на влијание се спојуваат. Оперативни сигнали се појавуваат на маргините. Заштитниот појас против ескалација се стеснува.
Во хибриден конфликт, одлучувачките битки често се водат пред некој воопшто да сфати дека започнале.
И тие се водат во просторот меѓу перцепцијата и реалноста.
Превод од оригиналот на англиски: Н. Цветковска
Hybrid Operations Across Europe on the Rise
EARLY WARNING REPORT | Pro-Kremlin messaging, mobilisation narratives, and hybrid risk in Europe and the Western Balkans. Focus period: 22–28 December 2025, with a 7–14 day outlook
Прочитај повеќе:
Проруски сајбер-напад врз националната поштенска служба на Франција — AP News (пред 5 дена)
Проруска хакерска група презеде одговорност за голем сајбер-напад врз La Poste, француската поштенска служба, со што беа нарушени услугите во периодот на зголемена фреквенција. Француските власти го разгледуваат нападот во контекст на пошироката кампања на хибридното војување на Русија насочено кон дестабилизација на европската поддршка за Украина. (AP News)
Упадите со беспилотни летала и балони го одложија патувањето во главните европски центри, поттикнувајќи стравувања од хибридна војна
Упадите со беспилотни летала и балони предизвикуваат ненадејни затворања на главните европски аеродроми од Копенхаген и Осло до Минхен и Вилнус, нарушувајќи десетици илјади патувања и истакнувајќи ги растечките безбедносни празнини во воздушниот простор на регионот. (TheTraveler.org)
ЕУ ги продолжува санкциите против Русија и забележува растечки тензии — The Guardian (пред 6 дена)
Советот на ЕУ ги продолжи економските санкции против Русија како реакција на тековната агресија во Украина, што укажува на постојан политички конфликт и растечко антиукраинско расположение во некои земји-членки — делумно поттикнато од дезинформации и историски негодувања. (The Guardian)
Француското воено разузнавање алармира за зголемен број прелети на беспилотни летала — Le Monde
Шефот на Француското воено разузнавање забележа пораст на сомнителни прелети на беспилотни летала што тестираат одбранбени системи, што илустрира загриженост за хибридни закани поврзани со безбедноста на воздушниот простор на европските земји. (Le Monde.fr)
Претставници на ЕУ предупредуваат
Извештаите дека претставниците на ЕУ предупредуваат за постојани, координирани руски хибридни закани и ги наведуваат алатките за контра-одговор, зајакнувајќи го наративот дека хибридното влијание продолжува и покрај притисокот од санкциите. (Kyiv Post)
Контекстуални и дополнителни референтни извори
Опкружување на хибридна закана и фокус на Западен Балкан: Извештајот за рано предупредување на Civil Today и документацијата на Hybrid CoE покажуваат стратешко таргетирање на регионот. (CIVIL Today)
Институционален и политички контекст на ЕУ: Наративот за санкциите на ЕУ и извештаите на Kyiv Post обезбедуваат политички контекст и ја покажуваат растечката дебата за хибридните закани. (The Guardian)
Ширење на наративи и платформи: Истражувањата на Телеграм, базите на податоци за дезинформации и синтезите за хибридна војна го поддржуваат разбирањето како наративите стануваат социјализирани и се искористуваат регионално. (arXiv)
Извештаи за хибридни закани на EUISS /ЕУ: Содржината за хибридни закани на European Union Institute for Security Studies ја истакнува долгогодишната загриженост за хибридните операции на Западен Балкан и пошироко, нагласувајќи ја стратешката важност на овој регион во поширокиот хибриден речник на Русија. (iss.europa.eu)
Европски центар за извонредност за спротивставување на хибридни закани (Hybrid CoE):
Конференцијата за хибридни закани и симулациските вежби во Тирана нагласуваат како хибридните актери, вклучително државни и недржавни актери, влијаат врз Западен Балкан и зошто таквите региони остануваат стратешки фокусни точки за хибридно влијание и контрамерки. (hybridcoe.fi)
Оваа анализа е подготвена од Џабир Дерала во соработка со Тимот на ЦИВИЛ за мониторинг на хибридни закани, со аналитичка поддршка од ВИ алатки (OpenAI / ChatGPT).
Оваа анализа е изработена во рамките на проектот „Демократски навигатор“, спроведен од ЦИВИЛ – Центар за слобода, со поддршка на Германското сојузно министерство за надворешни работи. Ставовите изразени се ставови на авторот и не ги одразува нужно ставовите на донаторите или на партнерите.
