Предлогот на Движењето Ветевендосје (VV) Глаук Конјуфца да биде кандидат за претседател на Косово предизвика сериозни политички тензии меѓу владејачката партија, опозицијата и актуелната претседателка Вјоса Османи.
Според развојот на настаните, Османи очекувала премиерот Албин Курти и неговата партија, која располага со 57 пратеници во Собранието, да ја поддржат за втор петгодишен мандат. Но, наместо тоа, Ветевендосје официјално го кандидираше актуелниот министер за надворешни работи, Глаук Конјуфца.
Пред пет години, токму со поддршка на Ветевендосје, Вјоса Османи беше избрана за претседателка на Косово.
Повик за парламентарна „трка“
Со официјалното кандидирање на Конјуфца, Ветевендосје ги повика опозициските партии – Демократската партија на Косово (ПДК) и Демократскиот сојуз на Косово (ЛДК) – да предложат свои кандидати и да се одржи гласање во парламентот.
Од Ветевендосје соопштија дека во Косово има „многу достојни имиња“ околу кои може да се изгради согласност, додавајќи дека нови избори би биле „целосно непотребни“.
Сепак, опозицијата досега не предложи кандидат, а според претседателката на Собранието, Албулена Хаџиу, седница за избор на претседател не може да започне без најмалку двајца кандидати.
Уставниот рок за избор истекува на 5 март 2026 година.
Реакција од кабинетот на Османи
Едностраната одлука на Ветевендосје предизвика остра реакција од кабинетот на претседателката. Иако владејачката партија изрази подготвеност да ѝ обезбеди 30 потписи за формално да влезе во трката, Османи тоа го оцени како политички маневар без реална поддршка.
Шефицата на нејзиниот кабинет, Леарта Холај, порача дека институциите не смеат да се третираат како формалност и дека процесот треба да покаже „политичка зрелост и чувствителност кон јавниот интерес“, а не тактички калкулации.
Според неа, на претседателката не ѝ биле понудени гласови за реизбор, туку само формално учество во трката, што го оцени како неприфатливо.
Опозицијата предупредува за институционална криза
ПДК и ЛДК остро реагираа на кандидатурата на Конјуфца, обвинувајќи ја парламентарната мнозинство за неодговорност и за создавање ризик од нова институционална криза.
Од ПДК соопштија дека земјата се соочува со опасност да не избере нов претседател и да влезе во непотребна политичка нестабилност, додавајќи дека одговорноста целосно паѓа врз владејачкото мнозинство.
ЛДК, пак, нагласи дека изборот на претседател мора да се одвива во духот на консензусот, како што предвидува Уставот. Според нив, консензус не значи политичка трка во која една страна предлага име, а другите се повикуваат само да го поддржат.
Што предвидува Уставот на Република Косово и што може да следи?
Претседателот на Косово се избира во Собранието со двотретинско мнозинство од вкупно 120 пратеници – односно најмалку 80 гласа во првите два круга. Доколку тоа не се постигне, во третиот круг е доволно просто мнозинство од 61 глас.
За кворум во салата се потребни најмалку 80 пратеници.
Доколку до 5 март не биде избран претседател по три круга гласање, Уставот предвидува распишување вонредни парламентарни избори.
Тоа би значело втори избори во рок од неколку месеци, во период кога Косово веќе се соочува со политички и институционални предизвици.
Контекст: актуелната политичка состојба
Изборот на претседател во Косово традиционално бара поширок политички договор, бидејќи ниту една партија самостојно нема доволен број гласови за двотретинско мнозинство. Иако Ветевендосје има стабилна позиција како најголема парламентарна сила, без поддршка од опозицијата не може да обезбеди сигурен избор уште во првите два круга.
Сегашната ситуација укажува на продлабочување на политичките линии на поделба – не само меѓу власта и опозицијата, туку и меѓу Ветевендосје и актуелната претседателка, која дојде на функцијата токму со нивна поддршка.
Доколку не се постигне договор во наредните денови, Косово би можело да влезе во нов циклус на политичка неизвесност, со можност за предвремени избори и дополнително продлабочување на институционалната криза.
Подготви: Д. Т.
