Ненаучени лекции: Поларизација на јавниот простор, култура и правниот систем – предвремена и индиректна кампања (13)

Во предизборниот период, долгорочното мониторирање на ЦИВИЛ идентификуваше повеќе случаи на индиректно и рано кампањско дејствување спроведено надвор од формално регулираниот период на кампања. Овие активности, иако претставени како културни, патриотски или граѓански иницијативи, покажуваа јасни политички карактеристики и отвораа сериозни загрижености за заобиколување на законските заштитни механизми наменети да обезбедат еднакви услови за изборна конкуренција.

Еден илустративен пример беше патувачка музичка иницијатива јавно промовирана како „Концертен караван“, одржана меѓу крајот на август и крајот на септември. Иницијативата беше рекламирана преку нејасни промотивни материјали без суштински информации за организаторите, локациите или изворите на финансирање и беше рамкирана како „патриотска мисија“ и „звук на национално единство“. Времето на одржување, профилите на изведувачите и користените пораки силно наликуваа на обрасци забележани за време на претходни изборни кампањи.

Значајно е што мнозинството изведувачи поврзани со иницијативата претходно настапувале на кампањски настани и политички митинзи на една политичка партија. И покрај повеќекратните јавни прашања упатени од ЦИВИЛ во врска со финансирањето, спонзорството и организациската одговорност, не беше дадено никакво појаснување. Овој недостиг од транспарентност, во комбинација со политичката симболика и стратешкото темпирање на настаните, укажува на обид за заобиколување на правилата за финансирање на кампањи и иницирање на изборна мобилизација пред законски пропишаниот период на кампања.

Ваквите практики го поткопуваат принципот на еднаква можност меѓу изборните натпреварувачи и ја еродираат довербата на јавноста во ферноста на изборната рамка. Кога културните или патриотските наративи се инструментализираат за политичка мобилизација без јасна отчетност, границата меѓу легитимното граѓанско изразување и прикриената кампања станува опасно заматена.

Инструментализација на идентитетот и националните наративи пред изборите

Долгорочното мониторирање дополнително откри обновена ескалација на националистичка реторика и етничка поларизација многу пред официјалниот почеток на изборната кампања. Историски поплаки, идентитетски наративи и чувствителни меѓуетнички прашања беа повторно внесувани во јавниот дискурс, често засилени од политички актери и екосистеми на социјалните медиуми.

Изјави на високи владини функционери во периодот што ѝ претходеше на изборите придонесоа за зголемени етнички тензии, особено околу толкувањата на конфликтот од 2001 година и Охридскиот рамковен договор. Иако на официјални настани беа повторувани формални заложби за соживот и европски вредности, овие пораки беа контрадикторни со конфронтирачката реторика што поттикнуваше поларизирани реакции меѓу партиските поддржувачи и онлајн заедниците.

Отсуството на навремена и одговорна политичка воздржаност овозможи воспалителните наративи да циркулираат без контрола, што резултираше со бранови на говор на омраза и етничка антагонизација на социјалните мрежи. Овој образец ја одразува пошироката стратегија на мобилизација на гласачите преку страв, идентитет и перципирани егзистенцијални закани, наместо преку суштинска дебата за локалното управување, јавните услуги и отчетноста.

Ваквите динамики се особено штетни во контекст на локалните избори, каде што демократската конкуренција треба да се фокусира на конкретните потреби на заедниците. Нормализацијата на националистичката мобилизација ја изместува целта на локалната демократија и ја зацврстува поделбата како алатка за политичка контрола.

Правна неизвесност и институционални бариери за независните кандидати

Мониторингот на ЦИВИЛ документираше институционална и законодавна нестабилност што го засега учеството на независните кандидати. И покрај јавните декларации во прилог на инклузивноста, процесот на измени на Изборниот законик пред изборите остана обележан со политички калкулации, процедурна недоследност и правна неизвесност.

Иако беа предложени измени за намалување на прагот на потписи за независните кандидати, Собранието не ги усвои потребните измени, оставајќи ги независните листи во состојба на правна нејаснотија. Иако една измена за намалување на бројот на потребни потписи беше формално прифатена, поширокиот пакет измени не доби доволна парламентарна поддршка, што резултираше со нерешена правна рамка непосредно пред изборите.

Како одговор на овој законодавен вакуум, Државната изборна комисија усвои ад-хок регулаторни мерки со кои им се овозможи на независните кандидати да учествуваат со две поддржувачки потписи. Иако оваа одлука овозможи продолжување на изборниот процес, таа исто така отвори сериозни прашања во врска со правната предвидливост, институционалната кохерентност и поделбата на власта.

Овој редослед на настани укажува на системски проблем: наместо стабилни, јасни и инклузивни изборни правила, независните кандидати повторно се принудени да се движат низ променливи барања, политичко пазарење и институционални импровизации во последен момент. Ваквите услови го поткопуваат уставниот принцип на еднакво политичко учество и ја зацврстуваат доминацијата на воспоставените политички партии.

ЦИВИЛ повторува дека независните кандидати и граѓанските иницијативи се витален елемент на демократскиот плурализам. Административните или правните бариери што го ограничуваат нивното учество претставуваат директно ограничување на избирачките права.

Селективни реформи и ерозија на правната сигурност

Повторливата практика на предлагање измени на Изборниот законик по распишувањето на изборите, често по скратени постапки, дополнително ја поткопува правната сигурност и довербата на јавноста. Додека некои од предложените измени беа оправдани како технички усогласувања со административното преструктурирање, други воведоа суштински модификации што не се поврзани со изборниот интегритет, како што е редефинирањето на онлајн медиумите.

Селективниот и недоследен пристап кон изборните реформи, како и нецелосното спроведување на одлуките на Уставниот суд, создава регулаторна средина обележана со неизвесност, политичка дискреција и институционални противречности. Овој образец ги зацврстува перцепциите дека изборните правила се прилагодуваат за да им служат на политичките интереси, наместо на демократските принципи.

Сето ова открива упорни обрасци на политизација на јавниот простор, селективна примена на правото и инструментализација на културата, идентитетот и институциите во предизборниот период. Раното кампањско дејствување маскирано како културна активност, експлоатацијата на националистички наративи и правната неизвесност за независните кандидати сите придонесуваат кон нерамноправно изборно поле.

Овие практики не се изолирани инциденти, туку манифестации на системски пристап кон политичката конкуренција што дава приоритет на контролата, симболиката и институционалното маневрирање пред транспарентноста, инклузивноста и суштинскиот демократски избор. Во ваква средина, довербата во изборите се еродира многу пред да бидат фрлени гласачките ливчиња.