ВОЈО МАНЕВСКИ
Драги мои читатели, верувам дека сите ние доста време поминуваме пред малите екрани. Ова „малите екрани“ порано се однесуваше на телевизорите, но тие бааги пораснаа и почнаа да зафаќаат значителен дел од ѕидот во нашите домови па не се веќе толку мали, а примарно се користат за гледање серии, спортски натпревари и можеби понекои вести. Сега поимот се однесува на екранот на вашиот телефон, лаптоп или персонален компјутер, барем додека и тие екрани не пораснат. Книги и весници сѐ помалку читаме а сѐ повеќе „знаење“ восприемаме од бескрајната ризница – интернетот. Чест на исклучоци, но – така е!
Впрочем, ако не е така, ова мое писание нема ниту да дојде до вас, нели?
Но, ако го вклучиме кефалото и сериозно размислиме, ќе ни се јави сомнеж. Дали знаеме да селектираме што е точно, вистинито, што е мајтап, што е чиста лага, и колку од тие лаги се намерно смислени за да го манипулираат аудиториумот. Искрено, ми се гади кога читам некој текст кој е очигледно преведуван со google translate, па преводот нема смисла, а се потпишал некој модерен „новинар“ кој ги брои објавите иако и самиот ама баш ништо не разбира од тоа што е објавено.
Еден мој близок пријател, експерт за употреба на компјутерите во образованието, уште одамна ми има кажано дека ако сакаме огромното множество на информации на интернет да биде ризница на скапоцености, тогаш задолжително треба да се воведе предмет во наставата преку кој учениците ќе научат како да ги селектираат и класифицираат информациите. И тоа не само во една учебна година, туку континуирано, во текот на целото образование. Негов став е дека е добро да знаеш, но не мора секогаш сѐ да имаш меморирано бидејќи количината на информации кои доаѓаат до нас експоненцијално е порасната во последните декади. Сѐ да се знае е практично невозможно. Ама, ако речиси сѐ има на интернет мора секогаш да знаеш како брзо да дојдеш до тоа знаење, а при тоа изворот да биде доверлив и точен. Како библиотекар кој секогаш знае точно на која полица е книгата која ја барате. Се согласувате ли со него? Јас да!
Во спротивно, се соочуваме и ќе се соочуваме со лажно знаење. Не е проблем ако не знаеш, поголем проблем е ако не знаеш ама мислиш дека знаеш!
Најавениот пробив на алатки за вештачка интелигенција може овој проблем уште повеќе да го мултиплицира. Убаво е да ги имаме алатките, ама што правиме ако не знаеме како да ги користиме? Или, полошо, ако алатките паднат во погрешни раце?
Вестите за повеќекратни убиства во училишта, трговски центри, цркви, диско клубови, на улица… нѐ згрозуваат, но сѐ помалку изненадуваат. Речиси не поминува недела да не се случи таква трагедија некаде по светот. До сега беше некаде далеку по светот и можеби мислевме дека ние сме имуни на таа болест. Но сега се појави кај првите соседи, која е гаранцијата дека нема да се појави и кај нас? И сите знаеме од каде најчесто доаѓаат идеите за такви грозоморни чинови, ама се правиме луди не прифаќајќи ниту мала честичка од вината. А сите сме виновни!
Социјалните мрежи се МОЖЕБИ благодет. Да се поврземе со пријатели и роднини кои не сме ги виделе и чуле со години, да разменуваме пораки, слики и видеа со блиски е убаво. Но која е убавината во тоа да се напаѓаме, лажеме, навредуваме, омаловажуваме? Да оговараме и судиме за луѓе кои не ги познаваме, да донесуваме заклучоци за теми за кои немаме ниту елементарно знаење, па дури и понатаму тие заклучоци да ги распространуваме како апсолутни вистини. И подготвени сме да се караме со непознати тврдејќи дека нешто знаеме бидејќи сме го прочитале некаде на неговото величество интернет!
Пак ќе го споменам мојот пријател од погоре. Тој ми покажа пример каде многу убаво се демонстрира ова што го зборувам. Ми вели: – Пред две-три години, во една објава на ФБ за тривијален математички проблем за кој пишува дека „помалку од 1% од луѓето можат да го решат“, во коментарите го внесов одговорот. Премногу беше очигледно решението, а имаше премногу неточни одговори, па ни сам не знам зошто го напишав одговорот, со кратко образложение, наивно убеден дека така ќе ја прекинам беспредметната дискусија. Но тоа што веднаш потоа се случи, искрено кажано, ме исплаши за иднината на човештвото воопшто. Како одговор добив канонада од напади, навреди, исмевања, укажувања каде грешам, ми држеа лекции… И сѐ повеќе се солидаризираа, се охрабруваа. Беа во мнозинство и ме победија… Се разбира се шегувам, не се ни борев бидејќи немаше логика и не продолжив да пишувам. Но, од љубопитство, ги разгледав профилите на тие „најумните“. Што мислиш што видов? Обични, веројатно чесни и честити луѓе со обични професии, со семејства, работа, како и стотици милиони други. Кај сите беше очигледно – нема шанси да имале некакво посериозно математичко образование! Најверојатно цел живот се бореле со двојки и тројки и математиката им била баук. Тоа не е срамно, не се сите родени математичари, ама на интернет сите стануваат експерти за сѐ. И ти фати им го после крајот.
Патем да споменам, мојот пријател е доктор на науки, извонреден математичар.
Ќе ви кажам за две, за мене интересни објави на социјалните мрежи. Голем дел од вас можеби ги имате прегледано и ќе се потсетите, интернет е преплавен со такви како нив.
Во првата, видео покажува човек кој води две кучиња по улица, врзани на врвци. Во еден момент ги пушта двете врвци и ја гледа реакцијата на кучињата. Едното куче, ослободено, почнува весело да трча, скока, мавта со опашот и се оддалечува. Другото застанува, се врти кон човекот, ја зема врвцата во уста и му ја дава на човекот. Човекот ја прифаќа и кучето продолжува да оди. Во коментарите под видеото – браво, колку умно куче, браво што е вака убаво дресирано, гледајте колку си го сака стопанот… Ама, кој кажа дека другото куче не си го сака стопанот?
Ми се наметнува мислата – можеме ли ние луѓето нашето однесување да го поистоветиме со однесувањето на некое од кучињата. Се плашам дури и да напишам… во последно време како да сакаме врвцата да ја дадеме на некои стопани, без да знаеме кои се нивните намери. А и за тоа кои се стопаните, би можеле да отвориме дебата. Не, не мислам на оние странските кои не ги разбираме што говорат. Мислам на овие од наше маало на кои сме им ја дале врвцата и не знаеме како да им ја земеме. Поточно знаеме, ама немаме му*а.
Втората објава е некако поврзана со првата, ја надополнува. Прикажува бебе-слонче кое уште како малечко е врзано за тенко дрвце. Кога слончето е мало, не може да се ослободи. Но слончето расне побргу од дрвцето, станува слон кој за секунда може дрвото да го искорне сосе корен. Но, не го прави тоа. Останува врзан и послушен, затоа што ја прифатил состојбата како таква, тој не знае што е слобода. Тој знае дека мора да има стопан кој треба да го слуша.
Има нешто од нас во оваа приказна? Јас мислам дека има, но не сме стопанот.
И за чудо, под оваа објава – нема коментари! Еј, мајката, зошто??? Нѐ боли вистината кога ќе се препознаеме во улогата на слончето, нели? Или воопшто нема да се препознаеме, токму затоа што НИЕ сме слончето.
Но, затоа има коментари и тоа грозни под објавите за убиството во Белград. Каде одиме луѓе мои? Дали овие деца (и не само деца) воопшто разбираат дека животот не е видео игра, дека после ова GAME OVER нема PLAY AGAIN?!
Интернетот може да биде ризница на скапоцено знаење, само што може да биде и товар кој може сите да нѐ влече надолу, да го разбие општеството на честички и да го уништи човештвото. Не мора сите да загинеме и физички да нѐ снема, далеку од тоа, ама за да се уништи човештвото е доволно луѓето да престанат да бидат ЛУЃЕ!
И, да не им биде чудно на младите што со носталгија гледаме кон „старите, добри времиња“. Во наше време, ех, во наше време…
Текстот е личен став на авторот. Дозволено е преземање на текстот според лиценцата Creative Commons 4.0.
