Студентските протести за полагање на правосудниот испит на албански јазик ја отворија дебатата за еднаквоста, но и за политичката злоупотреба на етничките прашања. Наместо институционален дијалог, јавноста повторно сведочи на партиски пресметки, националистичка реторика и продлабочување на поларизацијата.
Протестите на студентите Албанци во Скопје, кои бараат правосудниот испит да може да се полага и на албански јазик, повторно ги актуализираа темите за јазичните права, политичката инструментализација на етничките прашања и слабоста на институциите да реагираат навремено и соодветно.
Маршот од плоштадот „Скендербег“ до Министерството за правда, одржан на 18 мај, беше претставен како студентски и граѓански протест за еднаков пристап до правосудниот систем. Организаторите порачаа дека идните правници не треба да бидат дискриминирани поради јазикот на кој го стекнале своето образование и дека правото на полагање на мајчин јазик е дел од уставно загарантираните права.
Но, настаните на теренот, присуството на високи партиски функционери, како и реториката што следуваше по протестот, покажуваат дека прашањето одамна ја надминало академската рамка.
Според медиумските извештаи, на протестот биле присутни и лица од Косово и Албанија, а дел од демонстрантите носеле албански национални симболи, знамиња на САД и ЕУ, како и транспаренти со политички пораки. Особено внимание предизвикаа скандирањата „УЧК“, што отвори сериозни реакции во јавноста и ја пренасочи дебатата од прашањето за правата кон прашањето за безбедноста и етничките односи.
Пред Министерството за правда дојде и до физички инцидент, по што МВР приведе три лица. Иако инцидентот беше локализиран, видеата и снимките брзо се проширија на социјалните мрежи, каде реакциите се движеа од поддршка за барањата на студентите, до предупредувања дека политичките партии повторно ја користат етничката мобилизација како средство за дневнополитички поени.
Во центарот на политичката конфронтација се најдоа коалицијата ВЛЕН и ДУИ.
Од ВЛЕН тврдат дека проблемот се решава институционално и дека веќе се разговара со Владата и премиерот Христијан Мицкоски за законско решение.
Истовремено, владејачките кругови ја обвинија ДУИ дека се обидува преку протестите да создаде атмосфера на нестабилност и да ја врати темата на етничките тензии како механизам за политичко преживување по заминувањето во опозиција.
ДУИ, пак, ја обвинува Владата дека намерно го одолговлекува процесот и дека Албанците повторно се соочуваат со селективна примена на Законот за употреба на јазиците. Присуството на поранешни и актуелни функционери на ДУИ на протестот дополнително ги засили сомнежите дека студентското незадоволство станува простор за нова политичка мобилизација.
Дел од експертската јавност смета дека полагањето на правосудниот испит на албански јазик е логичен чекор ако државата навистина се повикува на целосна имплементација на Законот за употреба на јазиците. Други предупредуваат дека правосудниот систем мора да има унифицирана правна терминологија и дека секоја промена мора да биде внимателно усогласена за да не се создадат различни толкувања во судската пракса.
Дополнителна неизвесност создаваат и иницијативите пред Уставниот суд поврзани со Законот за употреба на јазиците, што го прави целиот процес политички и институционално уште почувствителен.
На социјалните мрежи дебатата дополнително се радикализира. Дел од корисниците барањето го гледаат како прашање на еднаквост и европски стандарди, додека други предупредуваат дека државата повторно се движи кон етничка сегментација на институциите наместо кон функционален мултиетнички систем.
ЦИВИЛ Медиа Деск
