Здружението за хуманитарни активности „Синергија“, како предводник на коалицијата од 93 невладини организации „Излези да гласаш“, на 23 септември објави јавен повик за волонтери и набљудувачи за Локалните избори 2017.
Државната изборна комисија ја акредитираше „Синергија“ со вкупно 1.737 набљудувачи, а бројката на волонтери од вкупниот број акредитирани новинари не е позната.
Во своето портфолио, „Синергија“ досега има впишано над 3.000 набљудувачи на Локалните избори 2013 година и дури 5.000 набљудувачи и волонтери на изборите во 2014 година.
Условите за аплицирање на повикот за набљудувачи на овие избори, беа претходно искуство во набљудување и непристрасност во следењето и информирањето за изборниот процес.
Во меѓувреме, меѓу изборните циклуси, не е баш најјасно што работи коалицијата. „Синергија“ води проекти вон изборниот контекст?
Како изненадување, оваа година, без логично објаснување и со набљудувачи што не беа баш сигурни што набљудуваат за „1.000 денари дневница, кој ти дава?“, на референдумот во Босилово, се појавија набљудувачите на Центар за европска младина (ЦЕМ) од Радовиш. За појаснување, ЦЕМ е дел од „Излези да гласаш“.
Но, да се вратиме на „Синергија“. За парламентарните избори 2014 беше спорно нивното финансирање. Ако „Синергија“ барем за два проекта беше финансирана од Владата, а тогаш, не се знаеше кој ја финансира „Излези да гласаш“, останува прашањето кои се донаторите, дали се работи за самофинансирање и каде им се извештаите? Ако не ги должат на донаторите, тогаш им ги должат на граѓанките и граѓаните, па и на сите инволвирани страни во изборните процеси. Или, доволно е дека изборите се регуларни и мирни и фер, и нормално, демократски?
Ако се разгледа веб-страницата на „Синергија“, ќе се забележи дека архивата за избори не оди подалеку од 2013, а „богатството“ од информации се состои од јавен повик и прес-конференција за најава на мониторингот во 2016 и од линкови што не функционираат – за набљудувањето во 2014 и пристојни извештаи од денот на гласање, во стилот на ДИК и на „Мост“, за изборите во 2013.
Не дека некој се обидува да го поткопа нивното легитимно, одобрено од ДИК, постоење во набљудувачкиот процес. Но, да потсетиме дека ЦИВИЛ се сметаат за релевантни и транспарентни во мониторингот на изборите, со специфична методологија што опфаќа повеќе сегменти од избирачкиот процес, што во Македонија е процес што трае во континуитет.
„Мост“ се со истата методологија од 2002, но барем се знае како набљудуваат, кој ги финансира, колку се релевантни… „Синергија“, пак, ако ништо друго, треба да ги обучи своите набљудувачи дека агитирање и мониторирање не одат рака под рака, и барем да им каже за кого „работат“ и за кого „треба да работат“ во очите на јавноста.
Во еден од своите рафали, Џабир Дерала направи осврт на изборното набљудување, поставувајќи го клучното прашање за легитимноста и транспарентноста на оние што добиваат преодна оценка за набљудување. Промени да, но кон што и за кого?
„Штипската ‘Синергија’ е само една од гротеските на граѓанското општество на кое ќе му треба многу време да оздрави од партиско-полициските вируси. Принципот на инклузивност кој го промовира новата Влада е за поздравување, но дали оние што директно учествувале во изборните манипулации и кражби, треба да ги седнеме на масата каде се носат одлуки за изборните процеси? Јас го знам одговорот, а вие?“, пишува Дерала во својот „Рафал“.
Изборната кампања е во тек. Сивата зона во која се движат учесниците во локалните избори е како затишје пред бура. Насилството, вандализмот, па и говорот на омраза се тука. А, промените во водењето на изборите? Ако промената на член во ДИК, отворените седници, обидите за почитување на рамките на Планот 3-6-9 се доволни, тогаш можеме веднаш да ги оцениме локалните избори за фер, демократски и кредибилни. Но, кршењето штабови, злоупотребата на деца во кампањата, изборното насилство, говорот на омраза, фантомските гласачи… Продолжете ја низата на „неспорни“, но не доволно влијателни фактори за „успешни“ избори.
„Синергија“ сигурно ќе ве убедува дека и оваа низа на нерегуларности е предолга и дефинитивно нерелевантна.
Нормално, ако ја удостојат јавноста со Извештај од мониторингот на Локални избори 2017.
Биљана Јордановска
