Северна Македонија можеби никогаш нема да ги привлече насловните страници како Кијив или Вилнус, но сепак се наоѓа на една од посуптилните и поранливи фронтовски линии на хибридното војување во Европа.
Тука битките се водат повеќе со наративи отколку со куршуми, со лојалности повеќе отколку со територии. Во последните години, особено од крајот на 2016 година, Русија — честопати работејќи преку прокси структури и локални вектори — го приспособи својот прирачник за да ги искористи политичката и етничката фрагментација и поларизација, институционалните слаби точки, јазичните поделби и историските незадоволства во Северна Македонија.
Овој извештај ја мапира таа еволуирачка закана, ги идентификува нејзините вектори и посочува индикатори кои бараат итна акција.
2. ОТИСОКОТ НА РУСКОТО ВЛИЈАНИЕ ВО СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА
2.1 Стратешки контекст
Северна Македонија е под опсада — не од армии, туку од наративи. Земјата се соочува со координиран хибриден напад од Србија и Русија, осмислен да ги еродира демократските институции, да ја поткопа и евентуално парализира евроатлантската интеграција и да го преобликува националниот идентитет преку културни, политички и психолошки средства.
Анализата објавена претходно на „CIVIL Today“ се потпира на извештаи од терен, лично искуство и ексклузивни експертски согледувања, како и сведоштва од јавни личности и анонимни внатрешни извори од областа на разузнавањето, политиката и граѓанско општество. Таа разоткрива како странската пропаганда, влијанието на свештенците и медиумската манипулација работат заедно за нормализирање на авторитаризмот и дискредитирање на демократската отпорност.
Доколку не се преземат итни контрамерки, Северна Македонија може да стане следната жртва на регионалниот авторитарен бран, претворена во уште една прокси-држава на мапата на влијание и доминација на Москва — со длабоки последици за демократската иднина на југоистокот на Европа.
(Без куршуми, без граници, освоена со наратив: Тивкото освојување на Северна Македонија – CIVIL Today, 11 септември 2025)
Проф. д-р Оливер Андонов, ветеран на владејачката партија ВМРО-ДПМНЕ и професор на Воената академија во Скопје, оди уште подалеку, пишувајќи за CIVIL Today:
„Исклучително е видливо дека војната за Северна Македонија и нејзиното отуѓување од НАТО и ЕУ е клучна за руската геополитика како почетна основа за активни дејствија и создавање конфликти во регионот. Успехот што Кремљ го постигна во овој момент со претворањето на Северна Македонија во прокси-држава што јавно зборува за НАТО и ЕУ, склучува стратешки договори со Обединетото Кралство и САД, но всушност постојано гледа и чека сигнали од Москва преку Белград и Будимпешта. Сепак, тоа нема потенцијал да се развие до степен до кој целосно ќе ја отуѓи Македонија од НАТО“.
Според Истражувачката служба на Европскиот парламент (European Parliamentary Research Service), Северна Македонија покажува една од најниските ранливости на странско влијание во Западен Балкан, но сепак останува изложена поради незавршените институционални реформи и доцнењата во евроатлантската интеграција. (Европски парламент)
Со ограничено директно економско влијание во споредба со Србија или Босна, влијанието на Москва во Северна Македонија е структурно и наративно, а не трансакциско — но е одлучувачко. Целта на Русија не е доминација, туку дестабилизација на усогласувањето: одржување на западната ориентација на Северна Македонија кревка, а нејзиниот интеграциски пат неизвесен.
2.2 Политички и медиумски вектори
Брановите директни или индиректни русофилни пораки и медиумски содржини пренесени преку медиуми на српски јазик, канали на православната црква и профили на социјалните мрежи што дејствуваат како прокси, делуваат како одлучувачко условување на јавното мислење.
Иако Русија нема воспоставено големи економски упоришта, еден бизнисмен со руско потекло (Сергеј Самсоненко) служи како пример за тоа како неформалните мрежи обезбедуваат пристап и влијание. Сепак, многу други компании , меѓу кои и Лукоил, со големо присуство на пазарот во земјата, работат со години, обезбедувајќи економска платформа што игра важна – иако не директна – улога во политичката и медиумската сфера.
Сепак, неколку помали политички партии, вклучително и еден кандидат за градоначалник, добија истакнато медиумско внимание на локалните избори во октомври 2025 година, промовирајќи инвестиции од Русија и Белорусија.
2.3 Инструменти на меката моќ и идентитетот
Руските културни центри, јазичните институти и црковните врски преку Руската православна црква (РПЦ) и Српската православна црква (СПЦ) обезбедуваат идеолошко покритие. (New Geopolitics Research Network)
Наративите за „словенско братство“, „православни вредности“ и „западно мешање“ се наративи кои се длабоко вкоренети во политичката сцена на Северна Македонија, како и во институциите, вклучително и академските кругови и универзитетите, како продолжетоци на странска контрола, а не на домашно самоопределување.
Оваа содржина е првиот дел од статијата во рамки на серијата Извештаи за рано предупредување за хибридна војна на ЦИВИЛ, продуцирани во рамките на проектот Демократски навигатор.
БОИШТЕ НА НАРАТИВИ: Руските хибридни операции во Северна Македонија
