Како што претходно е документирано од ЦИВИЛ, предизборното политичко опкружување во Северна Македонија беше обликувано од засилен судир на наративи меѓу двете доминантни партии на македонскиот политички блок: владејачката ВМРО-ДПМНЕ и опозициската СДСМ. Наместо фокус на локалното управување, јавните услуги или квалитетот на живот, кампањскиот дискурс сè повеќе се насочуваше кон национални, идентитетски и геополитички теми.
Клучни наративни оски
Во периодот пред локалните избори 2025 година, јавниот дискурс меѓу главните македонски партии е структуриран околу четири доминантни наративни оски:
Идентитетска политика
Претставена како бинарна поделба меѓу „патриоти“ и „предавници“, особено во контекст на уставните измени поврзани со бугарското малцинство и наследството од промената на името.
Меѓуетнички односи
Националистички наративи насочени кон етничките малцинства — пред сè Албанците и Ромите — кои периодично се активираат, особено во моменти на политички притисок.
Европска интеграција
Спротивставени тврдења за одговорноста за закочениот процес на пристапување кон ЕУ, често инструментализирани за внатрешно-политичко позиционирање.
Животен стандард
Економската несигурност, инфлацијата, платите и социјалната ранливост често се спомнуваат, но ретко се адресираат преку конкретни локални политики.
Како што се приближува денот на изборите, овие наративи не се ублажуваат, туку се интензивираат, надополнети со нови дискурзивни фронтови наменети првенствено за меѓусебна делегитимација, а не за суштинска дебата.
Обвинувањата за следење како предизборно бојно поле
Еден од најполитички наелектризираните наративи беа обвинувањата за незаконско следење во рамките на Агенцијата за национална безбедност (АНБ). Премиерот јавно тврдеше дека бил незаконски следен додека бил лидер на опозицијата, прикажувајќи го случајот не само како личен напад, туку и како напад врз демократијата и основните слободи.
СДСМ одговори со барање за декласификација на документите и формална истрага од Јавното обвинителство, особено откако поранешниот директор на АНБ јавно изјави дека премиерот не бил предмет на следење во наведениот период. Оваа контрадикција дополнително ја засили јавната недоверба и ги зацврсти перцепциите за политизација на институциите.
Наместо расчистување на одговорноста, епизодата стана уште една арена за наративна ескалација, оставајќи клучни прашања без одговор: кој го одобрил следењето, врз каква законска основа и со каков надзор.
„Хибридните закани“ како политички наратив
Пожарите на депониите во близина на Скопје додадоа уште еден слој на наративна инфлација. Високи функционери првично ги опишаа инцидентите како „хибридни напади“ оркестрирани од странски центри на моќ. Премиерот ги повтори овие тврдења без наведување извор или докази.
Набргу потоа, министерот за внатрешни работи јавно призна дека не постои идентификувана организациска структура, мрежа или доказ за координирана акција. Ова признание директно ги контрадиктираше претходните тврдења за надворешно оркестрирани хибридни закани.
Опозицијата ја искористи оваа контрадикција, обвинувајќи ја власта за ширење страв и паника со политички цели. Овој случај јасно покажа како безбедносната терминологија се внесува во јавниот дискурс без аналитичка основа, засилувајќи ја поларизацијата наместо отпорноста.
Ескалација преку морбидна и запалива кампања
Кампањската реторика дополнително се влоши со појавата на веб-страница со насилни и запаливи визуелни содржини насочени кон високи владини функционери, поврзани со трагичен настан во Кочани. ВМРО-ДПМНЕ ја опиша страницата како злонамерна и оркестрирана кампања на политичка манипулација, обвинувајќи структури поврзани со опозицијата, без да презентира докази.
СДСМ ги отфрли обвинувањата како обид на владејачката партија да се прикаже како жртва и да го одвлече вниманието од неуспесите во владеењето. Оваа размена ја продлабочи јавната циничност и ја нормализираше екстремната реторичка рамка.
Покрај реториката, беа регистрирани и изолирани случаи на заплашување и оштетување на имот, вклучително и подметнување пожар на возилото на висок опозициски функционер во Скопје. Овие инциденти ја нагласуваат сè по-непријателската атмосфера околу кампањата.
Молкот за надворешните националистички влијанија
Забележливо отсутна од доминантните наративи на македонскиот политички блок беше секоја суштинска реакција на видливото присуство на српска националистичка симболика и актери во земјата во овој период. Јавни појавувања на српски функционери, паравоени поврзани групи и националистички перформанси — вклучително и настани на Кајмакчалан, претставени како „српско воскресение“ — поминаа речиси без реакција или дебата од страна на главните македонски партии.
Овој молк остро контрастира со интензитетот на внатрешната националистичка реторика и отвора прашања за селективна чувствителност и политичка калкулација.
Од локално управување до геополитички театар
Иако формално локални, изборите во 2025 година сè повеќе наликуваа на национален и геополитички натпревар. Секојдневните прашања што директно ги засегаа граѓаните — управување со отпад, јавен превоз, урбанистичко планирање, квалитет на воздухот и локална инфраструктура — постојано беа засенети од:
- идентитетски стравови,
- наративи за геополитичко позиционирање,
- симболични резолуции за европската интеграција,
- и национални „црвени линии“ кои немаат врска со општинските надлежности.
Законодавни иницијативи за национални резолуции поврзани со ЕУ беа поднесени само неколку дена пред официјалниот почеток на кампањата, дополнително одвлекувајќи го вниманието од локалната отчетност.
Пожарот во Трубарево: студија на случај за наративно поместување
Пожарот на депонијата за електронски отпад во Трубарево изложи илјадници жители на сериозно загадување на воздухот и здравствени ризици. Додека функционерите дебатираа дали инцидентот претставува „хибриден напад“, жителите бараа одговори на многу поитни прашања:
- Кој ќе ја реши кризата со депонијата?
- Дали ќе има системска реформа на управувањето со отпад?
- Дали конечно ќе се воспостават регионални центри за рециклирање и селекција на отпад?
- Кој е одговорен за годините еколошка негрижа?
Овие прашања остануваат во голема мера без одговор, заменети со апстрактни тврдења за надворешни заговори.
Локалните избори во ризик да станат национални генерални проби
Кумулативниот ефект од овие наративни стратегии е јасен: локалните избори повторно ризикуваа да се претворат во генерална проба за национални борби за моќ, наместо во демократски механизам за подобрување на секојдневниот живот.
Кога идентитетските битки, безбедносната реторика и геополитичката симболика доминираат во локалните кампањи, гласачите се лишени од суштински избор по прашања што директно ги засегаат нивните заедници. Овој образец ја разградува довербата, го намалува граѓанското учество и ја ослабува демократската функција на локалната самоуправа.
Овој текст е дел од публикацијата: Демократски навигатор — Мониторинг и анализа: Локални избори 2025 во Северна Македонија: Лекции што не беа научени
ЛИНК до публикацијата
Публикацијата е дел од проектот „Демократски навигатор 2025 – Стратешки одговор на дезинформациите и хибридните закани“, сеопфатна иницијатива за граѓански мониторинг и рано предупредување имплементирана од ЦИВИЛ – Центар за слобода. Проектот е поддржан од Сојузното министерство за надворешни работи на Сојузна Република Германија.
Прочитајте повеќе:
Ненаучени лекции: Избирачки список – хроничен извор на недоверба (2)
Ненаучени лекции: Притисок, клиентелизам и партиска зависност на гласачите (4)
Ненаучени лекции: Локални избори 2025 – Масовно и намерно кршење на изборниот молк (7)
Ненаучени лекции: Локални избори 2025 – Попречување на набљудувачите и медиумите (8)
Ненаучени лекции: Враќање на изборниот интегритет и демократската доверба – препораки на ЦИВИЛ (12)
