КЛУЧНИ НАОДИ
- Зголемено присуство на про-Кремљ наративи е евидентирано во делови од онлајн медиумската средина во Северна Македонија во периодот пред локалните избори во 2025 година.
- Манипулативните наслови се користат како примарен инструмент за влијание, при што се создава впечаток на руска воена надмоќ и украинска ранливост, иако самата содржина често содржи противречни или корективни информации.
- Се користи класична пропагандна техника на супституција, со која видливата реалност (цивилно страдање) се заменува со алтернативни објаснувања што го амнестираат агресорот и ја дискредитираат жртвата.
- Северна Македонија сè почесто се појавува како активен јазол за засилување на дезинформации, а не само како пасивен примач на регионални прокремљински наративи.
- Пропагандниот термин „киевски режим“ се нормализира во делови од македонските и српските медиуми, вклучително и преку уредувачки интервенции и фабрикувани дополнувања во преземени текстови.
- Овие наративи имаат директна изборна релевантност, бидејќи ја поткопуваат довербата во демократските институции, ја засилуваат политичката поларизација и ја ослабуваат поддршката за евроатлантската интеграција.
Манипулативни наслови како вектор на влијание
Мониторингот на Тимот за следење на хибридни закани на ЦИВИЛ (CHTM) забележа зголемено присуство на про-Кремљ пропагандни наративи во делови од онлајн медиумската средина во Северна Македонија во периодот пред локалните избори во 2025 година. Воочениот образец не се ограничуваше на уредувачка пристрасност или спорадична дезинформација. Напротив, се работи за повторлива метода на влијание: сензационалистички и манипулативни наслови дизајнирани да ги обликуваат перцепциите брзо – особено кај публиката која консумира вести главно преку наслови и кратки исечоци.
Илустративен пример се појави по тврдењата што ги пласираше украинскиот мапинг-проект „DeepState“, според кои руските сили напредувале кон административната граница на Днипропетровската област. Неколку домашни портали ги засилија овие тврдења со триумфалистичко или алармистичко врамување, прикажувајќи го развојот како пресврт или одлучувачки пробив – дури и во случаи кога самиот текст на написите вклучуваше изјави од украинската војска дека напредувањето било запрено или оспорено и дека активните борби продолжуваат.
Овој пристап – сигурност во насловот, а двосмисленост во текстот – функционира како форма на информативна манипулација. Не станува збор само за неточно известување. Се работи за уредувачка техника што создава впечаток на руска надмоќ, неизбежност и украинска ранливост, додека корекциите или контекстот (кога воопшто се присутни) имаат далеку помал ефект од првичната порака.
Координирано преформулирање на западното медиумско известување
Тимот за следење на хибридни закани на ЦИВИЛ идентификуваше и случаи во кои домашни медиуми објавуваа содржини наводно преземени од реномирани западни медиуми, но со наслови препишани така што одговараат на прокремљинските пораки.
Еден пример вклучуваше текстови што се повикуваа на известување на Sky News за еволуцијата на руските капацитети за беспилотни летала. Додека оригиналниот текст го нагласуваше значењето за западната подготвеност и потребата од одговор, неколку домашни портали користеа речиси идентични преработени наслови во кои се тврдеше дека Украинците се „во паника“, а Русија е технолошки доминантна – без аналитичкиот контекст и претпазливоста присутни во изворното известување.
Овој образец укажува на нешто повеќе од обичен сензационализам. Идентично или речиси идентично преформулирање кај повеќе медиуми упатува на усогласеност на пораките, засилувајќи го преферираниот психолошки ефект на Кремљ: уверување во руската воена моќ и обесхрабрување или фатализам во однос на одбраната на Украина – и покрај фактот што руското користење дронови првенствено е насочено кон цивилна инфраструктура, станбени области и неборбено население.
Промени во регионалната динамика
Со години, „пиковите“ на прокремљински наративи често се поврзуваа со дистрибутивни синџири што се движеа преку српските медиумски екосистеми и потоа се прелеваа во соседните информативни простори. Мониторингот на ЦХТМ сугерира дека во овој период, делови од онлајн медиумската средина во Северна Македонија сè почесто се појавуваат како плодна почва за директно преземање наративи, а во одредени случаи и како извор на насловни рамки што подоцна се огледуваат и во други делови од регионот.
Оваа промена е значајна во изборен контекст: таа укажува дека локалната информативна средина може да се развива од пасивен примач на регионални дезинформации во поактивен јазол на засилување – особено за наративи што ги комбинираат геополитиката и домашната политичка поларизација.
РИА Новости како дистрибутер на дезинформации
Втор забележан образец се однесува на рециклирање содржини што потекнуваат од RIA Novosti, руски државно усогласен медиум широко препознаен како дел од пропагандната инфраструктура на Кремљ и во многу контексти ограничен или обесхрабрен за понатамошна дистрибуција.
По еден голем ноќен ракетно-дронски напад врз Кијив (крајот на август), ЦХТМ забележа дека делови од регионалниот медиумски простор циркулирале тврдења поврзани со RIA, во кои цивилните жртви и штетите врз станбените објекти се прикажуваат како наводни удари врз украински „командни центри“ и логистички јазли – понекогаш проследени со инсинуации дека биле убиени офицери на НАТО.
Структурата на наративот е конзистентна:
– високо деструктивен напад врз цивилни области се претставува како легитимна воена операција;
– непроверени тврдења (често припишани на маргинални или нејасни извори) се пласираат со тон на кредибилитет;
– емоционалната тежина на цивилното страдање се заменува со конкурентна приказна за „скриени воени цели“, „странски офицери“ или „платеници“.
Ова не е случајна дезинформација. Се работи за класична пропагандна тактика на супституција: заменување на видливата реалност со алтернативно објаснување што го ослободува агресорот од одговорност и ја пренасочува вината или сомнежот кон жртвата и нејзините сојузници.
Изборна релевантност и стратешка цел
Зголемената циркулација на про-Кремљ наративи пред локалните избори во 2025 година треба да се разбере во рамки на поширока логика на влијание. Северна Македонија е членка на НАТО и кандидат за членство во ЕУ; во такви контексти, пропагандните екосистеми вообичаено следат повеќеслојни цели:
– прикажување на ЕУ како лицемерна, корумпирана или непријателски настроена;
– претставување на НАТО како „окупаторска“ или дестабилизирачка сила;
– поттикнување недоверба во демократските институции и процедури;
– продлабочување на поларизацијата и цинизмот преку непријателски идентитетски наративи;
– обесхрабрување на реформите и слабеење на поддршката за евроатлантската интеграција.
Овие цели директно се усогласени со изборните ранливости, кога институциите се под притисок, јавната доверба е оспорена, а политичките актери можат да ги искористат поларизирачките рамки за краткорочна корист.
Импликации
Клучната загриженост не е само присуството на пропагандни содржини, туку и условите што овозможуваат тие да функционираат ефективно: слаба отчетност, селективна примена на правилата, политизирани институции и медиумска средина ранлива на нетранспарентно финансирање и координирано засилување.
Кога надзорот е опструиран, гласачите се под притисок, идентитетите се оружје, а информативниот простор е компромитиран, странското влијание не мора да пробива – тоа е покането. Оваа динамика не ги ослободува домашните актери од одговорност; напротив, таа нагласува како внатрешните институционални слабости и политички избори ги создаваат условите во кои надворешното мешање станува ефикасно.
Во таква средина, изборите може формално и мирно да се одржат, но нивната способност да ја одразат вистинската волја на граѓаните прогресивно се поткопува. Затоа, одбраната на демократските избори не може да се одвои од одбраната на информативниот простор, институционалната отчетност и општествената отпорност кон хибридни закани.
СТУДИЈА НА СЛУЧАЈ: Руската пропагандна нарација за „Киевскиот режим“ во македонските и српските медиуми
Руското пропагандно врамување на украинското раководство како т.н. „киевски режим“ станува сè понормализирано во сегменти од македонските и српските онлајн медиуми. Како што забележа Тимот за следење на хибридни закани на ЦИВИЛ (CHTM), овој образец ја одразува пошироката и повторлива дистрибуција на кремљински усогласени наративи низ постјугословенскиот информативен простор.
Еден понов пример вклучуваше ширење на изјави припишани на поранешниот полски претседател Анджеј Дуда, под наслови како „Дуда: Зеленски сакаше да ја вовлече Полска во војна со Русија“. Иако насловот може да претставува буквален превод од полскиот неделник Do Rzeczy, македонските и српските медиуми вметнаа уредувачки интерпретации што отсуствуваат во оригиналниот извор. Најзначајно, украинскиот претседател Володимир Зеленски беше повеќепати означен како „шеф на киевскиот режим“, директно пресликувајќи ја терминологијата на кремљинската пропаганда.
Текстот првично беше објавен во српскиот провладин дневен весник Политика, по што беше пренесен во Северна Македонија преку националната новинска агенција МИА/Макфакс. Неколку македонски портали – претходно идентификувани од ЦХТМ поради ширење прокремљински наративи – го републикуваа текстот во целост, вклучително и пропагандната квалификација на Зеленски.
Дополнително, републикуваниот текст содржеше и дополнителна реченица што не постои во оригиналната полска статија, во која се сугерира дека Кијив се обидува да манипулира со регионалното јавно мислење во услови на европски поделби околу војната. Овој додаток претставува јасна уредувачка фабрикација, усогласена со руското стратешко врамување, а не со новинарското известување.
Стратешки цели на засилената руска пропаганда
Засилувањето на руските пропагандни наративи во делови од македонскиот медиумски пејзаж пред локалните избори служи на повеќе цели во рамки на пошироката стратегија на влијание на Кремљ во Европа и на Балканот. Како членка на НАТО и земја кандидат за членство во ЕУ, Северна Македонија претставува стратешки значајна цел.
Преку приемчиви медиумски канали, руската пропаганда настојува да ја прикаже ЕУ како лицемерна, корумпирана или непријателски настроена, а НАТО како окупаторска сила – со што се поткопува јавната доверба во евроатлантските институции. Крајната цел е создавање амбиент на недоверба, политичка нестабилност, демократско назадување и одложена европска интеграција.
Ваквите услови ја прават Северна Македонија поранлива на надворешно влијание и геополитичка манипулација, особено во чувствителни изборни периоди.
