Глечерите се топат, нивото на морето се зголемува, дождовните шуми умираат, а дивиот свет се обидува да го задржи ова брзо темпо. Стана јасно дека луѓето го предизвикаа најголемиот дел од загревањето на минатиот век, ослободувајќи гасови кои ја зафаќаат топлината додека ние си ги живееме нашите модерни животи. Наречени стакленички гасови, нивните нивоа сега се повисоки отколку во кое било време во последните 800.000 години.
Тоа честопати го нарекуваме резултатот „глобално затоплување“, но тоа предизвикува збир на промени во климата на Земјата кои варираат од место до место. Додека многу луѓе размислуваат за глобалното затоплување и климатските промени како синоними, научниците користат „климатски промени“ кога ги опишуваат сложените поместувања што сега влијаат на временските и климатските системи на нашата планета – делумно затоа што некои области на краткорочен план стануваат поладни.
Климатските промени опфаќаат не само покачување на просечните температури, туку и екстремни временски (не)прилики, поместување на населението и живеалиштата на дивиот свет, зголемување на нивото на морињата и низа други влијанија. Сите тие промени се појавуваат бидејќи луѓето продолжуваат да додаваат стакленички гасови што задржуваат топлина во атмосферата, менувајќи ги ритмите на климата на кои се потпираат сите живи суштества.
Што ќе сториме – што можеме да направиме – за да го забавиме ова затоплување предизвикано од човекот? Како ќе се справиме со промените што веќе ги поставивме во движење? Додека се бориме да го откриеме сето тоа, судбината на Земјата како што ја знаеме, крајбрежјето, шумите, фармите и планините прекриени со снег „виси на конец“.
Ефект на стаклена градина
„Ефектот на стаклена градина“ е затоплување што се случува кога одредени гасови во Земјината атмосфера ја задржуваат топлината. Овие гасови испуштаат светлина, но спречуваат топлината да избега, како стаклените sидови на стаклена градина, па оттука и името.
Сончевата светлина сјае на површината на Земјата, каде што енергијата се апсорбира и потоа зрачи назад во атмосферата како топлина. Во атмосферата, молекулите на стакленички гасови заробуваат дел од топлината, а остатокот бега во вселената. Колку повеќе гасови од стаклена градина се концентрираат во атмосферата, толку повеќе топлината се заклучува во молекулите.
Научниците знаеле за ефектот на стаклена градина уште од 1824 година, кога Џозеф Фурие пресметал дека Земјата ќе биде многу постудена доколку нема атмосфера. Овој природен ефект на стаклена градина е она што ја одржува климата на Земјата поднослива. Без него, површината на Земјата би била просечно поладна за околу 33 степени Целзиусови.
Италијанскиот глечер добива специјални обвивки за да не се стопи снегот
Во северна Италија, почетокот на летото значи обновени напори за зачувување на алпскиот мраз на глечерот Пресена. Глечерот се покрива годишно со огромни гео текстилни церади кои ја рефлектираат сончевата светлина и одржуваат температура пониска од надворешната, со што се зачувува што е можно повеќе снег. Церадите од австриско производство се носат во секоја сезона за да се покрие снегот. Потребни се специјализиран тим и шест недели за да ги наместат и уште шест да ги отстранат пред следната скијачка сезона.
Големиот корален гребен, Австралија
Опфаќајќи повеќе од 2250км, Големиот корален гребен крај североисточниот брег на Австралија е најголемиот систем на корални гребени во светот. Преполн со морски животни, привлекува милиони нуркачи секоја година. Но, зголемувањето на температурите во океанот предизвика белеење на коралите – состојба во која коралите стануваат бели и стануваат склони кон масовно исчезнување – уништувајќи го виталното живеалиште за морскиот живот. Почнувајќи од 2020 година, воздушно истражување на фондацијата „Голем корален гребен“ го откри третото масовно белење во последните пет години, а како резултат умираа 60 проценти од живите корали на гребенот.
Венеција, Италија
Невозможно е да се шетате по улиците на Венеција, без да бидете заведени од нејзиниот анахронски шарм, Јадранското Море што се провлекува низ неговите канали, романсата за серенадата на гондолиер додека пловите под Мостот на воздишките. На место со вода, локалното население очекувало да се поплави во Пјаца Сан Марко и други делови на градот кои се на пониско ниво – но како што се зголемуваат нивоата на океаните, Венеција се ближи кон посериозно поплавување. Активистите го прифатија предизвикот, инвестирајќи во брани и други технологии за да ги спречат претстојните поплави.
Мртвото море
Мртвото Море се намалува со брзина од околу 90цм годишно; водното тело веќе изгубило една третина од неговата површина од почетокот на развојот на регионот на почетокот на овој век, а дупките се појавуваат на местата каде што водата се повлекува. Постојат неколку сили кои продолжуваат да предизвикуваат такви промени. Изградбата на брани, резервоари за складирање и цевководи низ годините ги намалило приливите на водите во само пет проценти од нивниот првичен волумен. И со оглед на тоа што минералите на Мртвото Море се најавени како терапевтски, екстракцијата од козметичките компании се покажа како штетна. Додадете го тоа на фактот дека сè пожешката клима на Блискиот исток го отежнува морето да се надополни, а тука лежи и проблемот: Експертите проценуваат дека доколку продолжи да исчезнува со сегашната стапка, Мртвото Море би можело да биде целосно суво до 2050 година .
Амазон
Најголемата дождовна шума на земјата, Амазон зафаќа околу 40 проценти од Јужна Америка. Тука, патниците ќе најдат црвени макави и сини отровни стрели жаби кои живеат рамо до рамо со јагуари и кафеави мрзливци во влажната широколисна дождовна шума. Сепак, и покрај големината на Амазон и живата флора и фауна, климатските промени го направија кревко живеалиште. Екстремните суши оставија видови дрвја низ исушената тропска џунгла. Како резултат на тоа, тие се ранливи на големи пресврти и се подложни на шумски пожари.
Алпите
Овој европски планински венец долго време служеше како Шангри-ла за скијачите, се протегаше низ осум земји и обезбедуваше некои од најбараните падини во светот. Меѓутоа, со зголемувањето на температурите, значително топење на снегот продолжува да ја скратува сезоната за зимски спортови – во 2017 година, тоа било за 38 дена пократко отколку во 1960 година. Уште повеќе вознемирувачки? Научниците предвидуваат дека до крајот на векот ќе мора да се искачите до ознаката од 3000 метри за да видите снег на планините. Многу одморалишта веќе започнаа да се компензираат нудејќи спа-третмани и активности на отворено, како јавање коњи или тенис, за да намамат повеќе посетители надвор од сезоната, бидејќи вонсезоната се продолжува секоја година.
Историски гледано, климата на Земјата редовно се менувала помеѓу температури како оние што ги гледаме денес и температури доволно студени за да покрие голем дел од Северна Америка и Европа со мраз. Разликата помеѓу просечните глобални температури денес и за време на тие ледени доба е само околу 9 степени Целзиусови, а варијациите имаат тенденција да се случуваат бавно, во текот на стотици илјади години.
Но, со зголемувањето на концентрациите на стакленички гасови, преостанатите ледени плочи на Земјата, како што се Гренланд и Антарктикот, исто така, почнуваат да се топат. Таа дополнителна вода може значително и брзо да го подигне нивото на морето. До 2050 година, се предвидува дека нивото на морето ќе се искачи помеѓу една 0.5 и 1 метар со топењето на глечерите.
И.Крџиќ
