Ненаучени лекции: Манипулативна злоупотреба на терминот „хибридни напади“ – кога државата измислува непријатели (17)

Клучни наоди

• Високи државни функционери јавно го користеа терминот „хибридни напади“ без презентирање докази, разузнавачки проценки или институционални анализи.
• Наместо факти и професионална проценка, во јавната комуникација беа користени лични убедувања, шпекулации и религиозни референци.
• И покрај приведувањето на повеќе лица, не беа утврдени елементи на организирана структура, координација или стратешка намера што би оправдале квалификација „хибриден напад“.
• Терминот „хибриден напад“ беше концептуално злоупотребен и сведен на реторичка алатка за објаснување на институционални и управувачки пропусти.
• Со префрлање на вината кон „невидливи непријатели“ се одвлекува вниманието од системските проблеми: лошо управување, неподготвеност и недостиг од одговорност.
• Непоткрепените безбедносни наративи создаваат краткорочен страв, но долгорочно водат кон јавна конфузија и цинизам.
• Политизацијата на кризното управување преку безбедносен речник ја ослабува институционалната доверба и демократската отпорност.

Во средината на септември 2025, за време на сериозен бран пожари и екстремно загадување на воздухот во Скопје, високи владини функционери не понудија конкретни наоди, оперативни проценки или мерки за справување со кризата. Наместо тоа, министерот за внатрешни работи и директорот на Дирекцијата за заштита и спасување јавно тврдеа дека државата е изложена на „хибридни напади“.

Овие изјави беа соопштени на вонредна доцновечерна прес-конференција, без да бидат презентирани докази, индикатори или безбедносни анализи што би ги поткрепиле тврдењата. Јавноста не доби ниту потврдени разузнавачки информации, ниту институционални проценки. Наместо тоа, следуваа лични впечатоци, непотврдени шпекулации, па дури и религиозни референци — при што фактите беа заменети со верување.

Тврдења без докази

Директорот на Дирекцијата за заштита и спасување изјави дека истовременото избувнување на повеќе пожари претставува „хибриден напад“, нагласувајќи дека тоа е негов личен став и повикувајќи се на нејасни, непотврдени тврдења дека наводно лица биле платени за да подметнуваат пожари. Не беа доставени никакви документи, истражни наоди или обвинителски заклучоци.

Министерот за внатрешни работи отиде чекор понатаму, јавно изјавувајќи:

„Господ не може да ме убеди дека ова е случајност.“

Со оваа изјава, религиозното убедување беше внесено во доменот на националната безбедност, практично заменувајќи ги доказите и анализата со верување. Ваквото врамување е неспоиво со професионално управување со кризи и безбедносно владеење.

Внатрешни противречности и надувување на наративот

Јазот во кредибилитетот дополнително се продлабочи кога функционерите признаа дека, иако повеќе од 40 лица биле приведени во врска со пожарите, не била идентификувана никаква организирана структура, мрежа или координирана оперативна рамка.

Со други зборови:

• нема синџир на командување,
• нема оперативна координација,
• нема докажана стратешка намера.

И покрај отсуството на овие клучни елементи, терминот „хибриден напад“ продолжи упорно да се користи. Ова претставува суштинска погрешна примена на безбедносната терминологија и игнорирање на фактичките прагови.

Зошто ова е важно: Хибридните закани се реални

Потребно е јасно да се нагласи: хибридните закани не смеат да се потценуваат. Напротив, тие се меѓу најсериозните современи безбедносни предизвици со кои се соочува Европа.

Токму затоа што хибридните операции се реални — и документирани — тие бараат:

• потврдени разузнавачки информации,
• внимателна атрибуција,
• професионална комуникација,
• и институционална воздржаност.

Дури и ако подоцна се утврдат елементи на саботажа или криминална координација, начинот на кој високите функционери ѝ се обратија на јавноста — преку шпекулации, лични убедувања и религиозни референци — би останал длабоко проблематичен. Таквата комуникација не ја зајакнува безбедноста; таа ја поткопува јавната доверба и институционалниот кредибилитет.

Ризиците од концептуална злоупотреба

Непромислената употреба на тешка безбедносна терминологија носи сериозни последици:

1. Концептуална девалвација
Хибриден напад не е реторичка алатка. Тој означува координирани дејствија — често поврзани со државни актери — кои комбинираат кибер-операции, дезинформации, саботажа, економска принуда или посреднички актери. Сведувањето на терминот на универзално објаснување за управувачки неуспеси го лишува од значење и оперативна вредност.

2. Префрлање на одговорноста
Со повикување на „невидливи непријатели“, вниманието се одвлекува од системските причини: корупција, лошо управување, регулаторни пропусти, институционална инерција и недоволна подготвеност. Безбедносниот јазик станува алиби, наместо дијагностичка алатка.

3. Јавна конфузија и цинизам
Непоткрепените тврдења краткорочно создаваат страв, но долгорочно произведуваат цинизам. Кога сè станува „хибриден напад“, реалните закани ризикуваат да бидат игнорирани кога навистина ќе се појават.

4. Политизација на управувањето со кризи
Во предизборни контексти, злоупотребата на безбедносните наративи ризикува да ги претвори институциите во инструменти на политичка порака, наместо во јавен сервис. Ова ја поткопува демократската отпорност, наместо да ја зајакнува.

Поширокиот контекст не смее да се игнорира

Оваа злоупотреба е особено загрижувачка во актуелниот геополитички контекст. Русија води целосна војна против Украина, истовремено водејќи хибридна војна против Европа преку дезинформации, кибер-операции, саботажа и принуда. Овие операции се документирани, систематски и надворешно координирани, со опипливи последици.

Во такви околности, сведувањето на поимот „хибридни напади“ на реторичко покритие за домашни управувачки неуспеси не е само неодговорно — туку и опасно.

Што навистина се хибридни напади

Според безбедносните доктрини на ЕУ и НАТО, хибридните напади обично вклучуваат:

• кибер-напади врз критична инфраструктура,
• координирани кампањи за дезинформација и пропаганда,
• економска саботажа или принуда,
• користење на посреднички криминални или паравоени мрежи,
• заплашување, дестабилизација и стратешко сигнализирање.

Овие дејствија бараат организација, координација и намера. Тие не можат да се изведуваат од случајност ниту да се тврдат без докази.

Одговорност пред реторика

Јавните функционери имаат должност да зборуваат со прецизност, воздржаност и отчетност. Нивниот мандат е привремен; институциите што ги претставуваат мора да опстојат и да ѝ служат на јавноста и поединечните политички циклуси.

Кога безбедносната терминологија се злоупотребува, институциите се ослабуваат наместо да се заштитуваат. Довербата се еродира, наместо да се зајакнува. Одговорноста се заменува со спектакл.

Да се злоупотребува терминот „хибриден напад“ во време кога Украина крвари, а Европа е под континуиран хибриден притисок, значи да се коцка со јавната доверба, институционалниот интегритет и демократската отпорност.