Уставните измени во Северна Македонија се услов за кој не може да се преговара. Без исполнување на овие критериуми и услови, нема да има напредок на патот кон пристапување. Комуникацијата со Владата во Скопје е многу јасна дека овој услов мора да се исполни и дека не е предмет на преговори. Ова го изјави европратеникот и известувач за Северна Македонија, Томас Вајц, во интервју за бугарската новинска агенција БГНЕС.
БГНЕС: Минатогодишниот извештај за Северна Македонија беше придружен со тензии, бројни амандмани и дебати околу чувствителни формулации во текстот. Оваа година извештајот изгледа пократок. Дали тоа одразува некаква промена – можеби помирен процес на изработка, поголема фокусираност, или значи дека дел од почувствителните теми се изоставени?
ТОМАС ВАЈЦ: Преговорите штотуку започнаа, а процесот на амандмани исто така само што започна. Постојат ограничувања за бројот на зборови што можам да ги вклучам во првиот нацрт. Почетниот нацрт и неговата должина се утврдени со правилата тука во Европскиот парламент. Сите членови и сите „shadow rapporteurs“ сега се поканети да ги достават своите амандмани. Овој преговарачки процес штотуку започна и најверојатно ќе продолжи до мај.
БГНЕС: Корупцијата останува хроничен проблем во Северна Македонија, како што посочувате во вашите извештаи, но и во целиот регион на Западен Балкан. Слободата на медиумите е исто така еден од клучните критериуми на ЕУ за членство. Во тој контекст, дали гледате реални промени во Северна Македонија во одлуките на нејзината влада и вистинска политичка волја за справување со проблемот?
ТОМАС ВАЈЦ: Корупцијата, за жал, погодува многу земји и внатре и надвор од Европската Унија, во различен степен. Таа им штети на интересите на граѓаните низ целата Европска Унија и сите треба да се стремат да се борат против корупцијата на секој можен начин. Во извештајот јасно се наведува дека се потребни дополнителни напори за спротивставување на корупцијата. Исто така се нагласува дека е потребен поголем напредок во владеењето на правото за да се гарантира пристап до правда и да се исполнат Копенхашките критериуми. Слободата на медиумите, граѓанското општество и слободата на дејствување на граѓанското општество, како и прашањата поврзани со животната средина, исто така се обработени детално во извештајот. Нацртот веќе ги поставува најважните насоки, но преку процесот на амандмани ќе биде проширен со нови формулации и дополнителни параграфи за кои допрва треба да се постигне договор.
БГНЕС: Вие нагласивте, цитирам, дека „Европа мора да остане обединета во овие тешки времиња“. Може ли една земја што јавно и остро ја критикува ЕУ и своите соседи како Бугарија и Грција, а истовремено ги одложува обврските како заклучоците на Советот од 2022 година, сè уште да се смета за сигурен партнер на Европската Унија?
ТОМАС ВАЈЦ: Уставните измени се услов за да започнат вистинските пристапни преговори. Овој услов е поврзан со европското право – односно со правниот поредок на ЕУ што секоја земја мора да го имплементира и почитува. Почитувањето на малцинствата и заедниците е фундаментален елемент за секоја држава што сака да стане членка на ЕУ. Затоа ова е многу важно прашање. Во Северна Македонија не се очекуваат избори во текот на следната година, што создава прозорец на можност за да се види одреден напредок. Напредок е нешто што се надевам дека ќе го видиме, бидејќи ова е фундаментален услов, а додека овие уставни измени не се спроведат, за жал не можеме да започнеме ефективни пристапни преговори. Тоа е многу јасно. Станува збор за заклучоци на Советот и тие се дел од условите што Северна Македонија мора да ги исполни.
БГНЕС: Во образложението на извештајот велите дека Советот треба да ги започне вистинските преговори откако договорите ќе бидат имплементирани од страна на владата на Северна Македонија. Тоа, ако добро разбирам, го вклучува и она што е запишано во преговарачката рамка со Договорот за пријателство и двата протоколи поврзани со него?
ТОМАС ВАЈЦ: Заклучоците на Советот содржат упатувања на двата споменати документи. Вистинскиот правен услов е да се направат уставни измени со цел во Уставот да се вклучат повеќе малцинства и заедници. Тоа го бара Европската Унија и мора да се исполни.
БГНЕС: Властите во Скопје тврдат дека „немаат доверба во Бугарија“, наведувајќи загриженост за „дополнителни билатерални услови“, како што повеќепати изјави премиерот Христијан Мицкоски, како и претседателката Гордана Сиљановска-Давкова. Во последните месеци Урсула фон дер Лајен, Антонио Кошта и Каја Калас го посетија Скопје и ја изразија целосната поддршка за членството на земјата во ЕУ. Сепак, повиците за спроведување на овие договори не беа успешно реализирани. Дали доведувањето во прашање на преговарачката рамка ја поткопува довербата и во европските институции?
ТОМАС ВАЈЦ: За ова прашање сите ја делиме истата позиција. Уставните измени се услов. За тоа не може да се преговара. Доколку овие критериуми и услови не се исполнат, нема да има напредок на патот кон пристапување. Многу би жалел доколку дојде до таков исход, и сите ја делиме истата позиција. Мојата комуникација со Владата на Северна Македонија беше многу јасна дека овој услов мора да се исполни и дека не е предмет на преговори.
БГНЕС: Зборувате за историски прозорец на можност за регионот, додека истовремено нагласувате дека Европа мора да остане обединета. Минатата година предупредивте за српско, кинеско и руско влијание во Северна Македонија кога Европскиот парламент го усвои текстот. Во исто време, концептот на т.н. „српски свет“ и ризиците поврзани со тој проект беа споменати по амандманите во минатогодишниот извештај. Зошто тие беа отстранети оваа година и дали постои можност повторно да се вратат?
ТОМАС ВАЈЦ: Ништо не е отстрането. Како што кажав, текстот имаше одредени ограничувања. Ова е нашата правна процедура овде и дополнителни текстови ќе бидат додадени во текот на преговорите. Генерално, Северна Македонија покажува целосно усогласување со надворешната и одбранбената политика, вклучително и поддршката за Украина, на пример. Така земјата дејствува во практика, што за мене е важно. Владата изгледа разбира дека стоењето заедно во овие тешки геополитички времиња за европските нации е суштинско. Неуспехот да се направи тоа би ја отворил вратата за други влијанија. Надворешни влијанија, понекогаш дури и злонамерни, се видливи низ целата Европска Унија. Тие постојат и во мојата земја, Австрија. Слични влијанија беа забележани и за време на претседателските избори во Романија. Таквото мешање мора да се оттурне. Тоа е видливо низ целиот Балкански регион. Потребна е силна посветеност од Европската Унија за да се поддржи регионот на неговиот пат кон пристапување и да се исполнат нашите ветувања, затоа што ако тоа не се направи, се отвора простор други актери да се позиционираат во овие земји.
Превод со помош на дигитални алатки и ВИ (OpenAI – ChatGPT).
