Од Катманду до Лима, востанијата предводени од млади луѓе ги оттргнуваат илјадниците од нивните екрани на улиците, барајќи одговорност, промени и, во некои случаи, соборување на владите.
Како што пренесува Си-ен-ен, овие демонстранти од Генерацијата Z доаѓаат од различни средини и имаат различни барања.
Но, поентата е јасна: Растечката нееднаквост и маргинализација ги уништуваат надежите на младите луѓе за иднината – а единствениот пат напред е директно да се соочиме со скршениот општествен договор.
Глобално движење
Во текот на ноќите оваа недела, градовите и местата низ Мароко пулсираат со гневот на младите луѓе мобилизирани под чадорот „Генерација 212“ – меѓународниот телефонски код на земјата. Предводени од претежно студенти и невработени дипломирани студенти, демонстрантите бараат сеопфатни реформи во здравството, образованието и социјалната правда – прашања за кои велат дека се оставени настрана додека владата влева милијарди во инфраструктурата за Светското фудбалско првенство во 2030 година.
Додека се градат стадиони и луксузни хотели , болниците остануваат преполни, а руралните области недоволно опслужени. Образовниот систем на Мароко, долго време недоволно финансиран, произведува дипломирани студенти со малку изгледи за работа: Невработеноста кај младите изнесува 36% – а речиси 1 од 5 дипломирани студенти се невработени.
Неодамнешните протести беа предизвикани од смртта на неколку бремени жени по рутински царски резови во крајбрежниот град Агадир, што го стави акцентот на распаѓачкиот здравствен систем. Одговорот на владата беше брз и брутален: Три лица беа убиени, а стотици други беа повредени, соопштија властите. Полицијата за немири е распоредена низ поголемите градови, користејќи сила и апсејќи десетици. Премиерот Азиз Акхануш изјави во четврток дека неговата влада „се ангажирала“ со барањата на демонстрантите и е подготвена за „дијалог и дискусија“. Во петок, GenZ 212 побара владата да поднесе оставка.
Но, протестите не бледнеат.
Илјадници милји подалеку на југ, немирите предводени од млади го потресуваат Мадагаскар. Неколку дена оваа недела, градовите низ целата земја во Индискиот Океан – една од најсиромашните во Африка – се преплавени со млади демонстранти огорчени поради недостигот на вода и постојаните прекини на електричната енергија. Тие брзо се претворија во повици за системски реформи, при што демонстрантите бараа оставка од претседателот Андри Раџоелина, кој првпат дојде на власт со државен удар во 2009 година, и од неговата влада.
Раџоелина одговори со распуштање на владата оваа недела, велејќи: „Го слушнав повикот, го почувствував страдањето“, но властите продолжуваат да се борат против несогласувањата. Обединетите нации соопштија во понеделник дека најмалку 22 лица се убиени, а повеќе од 100 се повредени. Владата ги оспорува овие бројки.
Во меѓувреме, во јужноамериканската нација Перу, младинските демонстрации започнаа на 20 септември откако владата објави реформи на законот за пензии. Протестите потоа прераснаа во пошироки повици за искоренување на корупцијата, репресијата и зголемениот криминал под власта на претседателката Дина Болуарте. Рејтингот на перуанската лидерка неодамна падна на 2,5%, а нејзината влада на 3%, според јулскиот извештај на Институтот за перуански студии, што одразува широко распространета економска вознемиреност, гнев поради корупциски скандали и континуиран бес поради убиството на десетици демонстранти откако таа ја презеде функцијата кон крајот на 2022 година.
Врската со Непал
Немирите доаѓаат по вонредното и невидено соборување на непалската влада од страна на Генерацијата Z во септември. Она што започна како протест против владината забрана за социјалните медиуми брзо се претвори во поширок бунт против корупцијата и економската стагнација. За помалку од 48 часа, најмалку 22 лица беа убиени, а стотици беа повредени додека демонстрантите ги палеа владините згради во главниот град Катманду и го соборија премиерот.
Тоа ги отсликува другите неодамнешни движења водени од Генерацијата Z низ Јужна Азија: Во 2024 година, Бангладешаните ја соборија Шеих Хасина, која владееше со земјата повеќе од 15 години; во 2022 година, младите Шриланчани ја завршија династијата на семејството Раџапакса која доминираше во политиката на земјата две децении.
И тоа се надополнува на протестите предводени од младите низ Индонезија, Филипините и Кенија оваа година.
Субир Синха, директор на Јужноазискиот институт SOAS, ја забележа врската помеѓу различните протести предводени од Генерацијата Z низ Глобалниот Југ.
Приоритетите на владејачките елити „се чини дека се многу далеку од секојдневниот живот и стравовите и вознемиреноста со кои се соочува Генерацијата Z“, изјави тој за CNN, подвлекувајќи ја мрачната економска перспектива за многумина.
„Постои еден вид катастрофално чувство наоколу, со еден вид крајни денови на либералната демократија (се чувствува) земја по земја“, рече тој.
Коктел од поплаки
Генерацијата Z – родена помеѓу 1997 и 2012 година – порасна во сенката на финансиската криза од 2008 година. Како што созреаа, се соочија со продлабочување на политичката поделба, растечка климатска криза, економска неизвесност и пандемија што ги разоткри длабоките нееднаквости.
Барт Камартс, професор по политика и комуникација на Лондонската школа за економија, изјави за CNN дека оваа генерација се чувствува „недоволно променета“, со „нивните интереси не се застапени или земени предвид“.
Како резултат на тоа, Камартс рече дека Генерацијата Z е скептична кон либералната претставничка демократија, иако тие сè уште ги ценат демократските принципи и демократското донесување одлуки.
Протестите што сега се одвиваат се резултат на тој скептицизам.
Подемот на авторитаризмот, ксенофобијата и национализмот, исто така, ја поттикнува желбата на младите луѓе да дејствуваат, бидејќи можностите што некогаш им биле достапни на генерациите на нивните родители речиси исчезнале.
„Опцијата за излез од барем привремена миграција е затворена како дел од авторитарното доба во кое живееме“, рече Синха.
Исто така, не е изненадување што земјите каде што се одвиваат овие немири го доживуваат товарот на големи екстремни временски настани, рече тој, каде што постарите генерации се на власт и честопати преземаат несоодветни чекори за да го спречат влошувањето на глобалното затоплување.
За младите луѓе, „идејата за откажување на иднината се чини дека е многу реална – и мислам дека тоа е делумно видот на зараза што ја гледаме“, рече Синха.
Бидејќи традиционалните форми на предизвикување на политичкото незадоволство стануваат сè попредизвикувачки, Генерацијата Z се обраќа на своите врсници во други земји за мапа на патот.
„Кога ќе видат дека некаде на друго место имало слична ситуација и луѓето имале одреден степен на успех… можеби ќе помислат, ајде да го пробаме ова овде“, рече Синг, посочувајќи на неодамнешните демонстрации во Непал.
„Како да се држат за раце преку националните граници.“
Дигитални домородци
Откако има протести, младите луѓе го водат нападот. Од востанијата предводени од студентите од мај 1968 година во Франција, преку демонстрациите за Виетнамската војна и движењата за граѓански права во Соединетите Американски Држави – до движењето „Окупирај“ и Арапската пролет, младите отсекогаш играле централна улога во водењето промени.
Генерацијата Z не е поинаква. Тие само имаат различни алатки за организирање и мобилизирање.
Тие го трансформираа активизмот преку дигитални платформи како Instagram, TikTok, Discord – апликација за пораки прво популаризирана од гејмерите – и Telegram. Овие алатки овозможуваат децентрализирана координација во реално време, брзо споделување информации и вирални симболи што ги обединуваат различните групи од целиот свет.
„Не ви е потребна нужно голема организација или мобилизирачка сила“, рече Камарц за тактиките на демонстрантите.
Тоа е затоа што сите се онлајн.
На пример, во Мароко, анонимниот сервер на Discord „GenZ 212“ порасна од 3.000 членови на повеќе од 130.000 за само неколку дена, објави Ројтерс, што е пример за тоа колку брзо онлајн присуството може да се материјализира на улиците.
Таквиот вид онлајн можности им овозможува на протестите да бидат поспонтани, децентрализирани и без лидер, што ги прави потешки за властите да ги расклопат, а со тоа и привлечни за младите луѓе кои понекогаш ризикуваат со своите животи за да демонстрираат, рече Камарц.
„Онлајн инфраструктурата го олеснува тоа“, рече тој.
На Мадагаскар, онлајн движење предводено од млади, познато како Gen Z Mada, прво се координираше преку Facebook и TikTok пред да се организира со по традиционални групи на граѓанското општество и синдикати.
Кога дигиталните протести на Генерацијата Z успеваат да ги пресечат класните и генерациските линии, тие добиваат дополнителен импулс, моќ и способност да водат поголеми промени, рече Синха.
„Кога ќе го сторат тоа, тогаш тоа не станува само работа на Генерацијата Z… туку оди подалеку од тоа и станува многу поголем вид движење“, рече тој.
Каде сме ние?
Во Северна Македонија, генерацијата Z сè уште не излегла масовно на улица, но нејзиниот отпор главно се одвива во дигиталниот простор. Младите се сè погласни на социјалните мрежи, каде го изразуваат своето незадоволство поради чувство дека иднината им се одзема пред очи од корумпираните политички елити, и економската неизвесност. Дел од нив (оние кои не се приклучиле кон некоја политичка партија), својот активизам претвора во граѓански иницијативи, како локални еколошки акции, локализирани маршеви и протести за изразување незадоволство од тековните настани во општеството, или отпор против дезинформациите и малициозната странска пропаганда на која се изложени, но масовно организиран младински бунт – сè уште нема.
Д. Мишев
