Блокадата пред Собранието од Сојузот на синдикатите на Македонија (ССМ), фокусирана околу прашањето за минималната плата, и можноста за нејзино зголемување од 600 евра, покажа дека неможноста за поинаков дијалог води кон дебата од институционалите на улица – таму каде што, според нив, реално се чувствуваат последиците од ниските примања.
Протестот беше придружен со транспаренти и остри пораки до пратениците, меѓу кои и пораката што стана симбол на настанот: „За 300 евра не се исплати да те разбудат од сабајле“.
ССМ соопшти дека блокадата е одговор на, како што велат, игнорирањето на нивните барања и на отсуството на суштински социјален дијалог. Според синдикатот, минималната плата веќе одамна не ги следи реалните трошоци за живот, а институциите реагираат бавно и декларативно.
Синдикален наратив: Плата за достоинствен живот
Од ССМ порачуваат дека протестот нема политичка заднина, туку е директна реакција на економската реалност со која се соочуваат илјадници работници.
„Ова не е политика, ова е преживување. Работник со минимална плата не може да ги покрие ниту основните трошоци. Бараме 600 евра затоа што тоа го диктира реалноста, а не нечија агенда“, порачаа од синдикатот.
Работниците, пак, јавно го поставија прашањето за социјалната правда, посочувајќи на контрастот меѓу нивните примања и зголемувањето на платите на функционерите.
„Кога станува збор за нивните плати, нема процедури и нема чекање. Кога станува збор за нас – секогаш има изговор“, изјави еден од учесниците на блокадата.
Политички реакции: дијалог наспроти притисок
Од владејачките структури, протестот беше оценет како притисок кој излегува од рамките на социјалниот дијалог. Пратеникот Петар Ристески изјави дека во раководството на ССМ гледа политички мотиви и дека Владата нуди дијалог и решение, но не под уцени и блокади.
„Минималната плата мора да се усогласува согласно законот и економските можности. Одлуки со сериозни буџетски импликации не се носат под притисок“, изјави Ристески.
Од Владата генерално порачуваат дека правото на протест е легитимно, но дека зголемувањето на минималната плата мора да биде резултат на институционален процес и консултации со работодавачите, со цел да не се загрози економската стабилност.
Од СДСМ порачаа дека пари може да се обезбедат кога Владата ќе престане да се луксузира.
„Со решението на СДСМ, преку ребаланс на Буџетот и кратење на луксузот на власта, службени возила, мебел, патувања, кабинети, се обезбедуваат 200 милиони евра за минимална плата од 600 евра и поддршка на приватните компании без да им се загрози ликвидноста“. соопштија од партијата.
Поширокиот контекст: Повеќе од една бројка
Судирот меѓу синдикатите и институциите ја отвора суштинската дилема: дали минималната плата е прашање што бара итна социјална интервенција или економска категорија што мора строго да се вклопи во фискалните рамки. За работниците, тоа е прашање на достоинство и опстанок; за политиката – прашање на баланс меѓу социјалните барања и буџетските ограничувања.
Што ако Собранието не реагира?
Ако институционалниот одговор изостане, ССМ најавува можност за ескалација. Меѓу сценаријата што се споменуваат се:
- продолжени и проширени блокади пред други институции;
- активирање на штрајкови во јавниот и приватниот сектор;
- продлабочување на социјалниот конфликт и пад на довербата во институциите.
Алтернативно, можно е и делумно решение – компромисно зголемување или временско одложување – кое би ја смирило ситуацијата, но не и целосно би го решило јазот меѓу платите и трошоците за живот.
Во услови на растечки животни трошоци и стагнирачки приходи, институционалната тишина се чита како политичка порака. Прашањето е дали таа ќе биде сфатена како повик за трпение или како знак дека социјалните проблеми повторно се турнати на маргините.
Социјалниот дијалог не смее да биде формалност
Актуелниот судир околу минималната плата уште еднаш го разоткрива хроничниот проблем на формализиран, но суштински празен социјален дијалог. Кога институциите повикуваат на разговор, а истовремено одолговлекуваат конкретни одлуки, одговорноста за ескалација не може да се префрла исклучиво врз синдикатите.
Во услови кога сè поголем број луѓе работат, а сепак живеат на раб на сиромаштија, игнорирањето на овие реалности ризикува дополнително продлабочување на социјалната нееднаквост и недовербата во системот е заклучок кој може да се извлече од колумната „Власта нема монопол врз животот на работниците“, на Џабир Дерала.
Правото на протест и јавен притисок е легитимна демократска алатка, особено кога станува збор за егзистенцијални прашања како што се платите и животниот стандард. Во таков контекст, обвинувањата за „политизација“ служат повеќе за делегитимирање на работничките барања отколку за вистинско решавање на проблемот, додека институционалната тишина ризикува да се претвори во нормализирана социјална неправда.
Биљана Јордановска
